Murad Vəlixanov,
"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi
"Həyat bizi sınayır" (1972), Azərbaycan kinematoqrafiyasında fəhlə sinfinin həyatını, gəncliyin mənəvi axtarışlarını və cəmiyyətdəki daxili münasibətləri pafossuz, real və dərin psixoloji çalarlarla əks etdirən şah əsərlərdən biridir. Tanınmış yazıçı Vidadi Babanlının eyniadlı povesti əsasında görkəmli rejissor Şamil Mahmudbəyovun quruluş verdiyi bu tammetrajlı bədii film, dövrünün sosial mənzərəsini fərdlərin daxili sarsıntıları fonunda ustadlıqla işıqlandırır.
Yaradıcı və texniki heyət
İstehsal ili: 1972-ci il
Janr: Dram, melodram
Quruluşçu rejissor: Şamil Mahmudbəyov
Ssenari müəllifləri: Vidadi Babanlı, Mixail Papava
Quruluşçu operator: Arif Nərimanbəyov
Bəstəkar: Görkəmli bəstəkar Vasif Adıgözəlov
İstehsalçı qurum: "Azərbaycanfilm" Kinostudiyası
İlk baxış tarixi: 17 fevral 1972-ci il
Əsas rollar və obrazlar ansamblı
Film Azərbaycan kinosunun ustad korifeyləri ilə gənc, intellektual simaları bir araya gətirmişdir:
Fikrət Quliyev (Rəşid): Filmin baş qəhrəmanı, həyat sınaqları ilə üz-üzə qalan gənc metallurq. Onu səsləndirən Pərviz Bağırovdur.
Ömür Nağıyev (Fərəc): Rəşidin ən yaxın dostu. Onu səsləndirən Əliabbas Qədirovdir.
Şahmar Ələkbərov (Arif): Müsbət, xeyirxah, gənclərə hər zaman dayaq olan mühəndis/ustad obrazı.
Eldəniz Zeynalov (Məsi): Həyatın maddi və asan tərəfini seçən, bir qədər mənfi və tragikomik fəhlə tipi.
Xuraman Qasımova (Hicran): Onu səsləndirən Əminə Yusifqızıdır.
Amaliya Pənahova (Münəvvər), Mayak Kərimov (Murad), Larisa Lutova (Valya): Filmdəki digər mürəkkəb sosial və insani xarakterləri tamamlayırlar.
Filmdə söhbət nədən gedir? (Geniş süjet xətti)
Filmin hekayəsi Rəşid adlı gəncin həyat yoluna yenicə qədəm qoyduğu, təxminən üç illik bir zaman kəsiyini əhatə edir.
Başlanğıc: ağır itki və Sumqayıta gəliş
Kinolent olduqca kədərli bir səhnə ilə açılır: Rəşid kənd qəbiristanlığında indicə dəfn etdikləri anasının başdaşı qarşısında oturub ağlayır. Böyük qardaşı Ömər ona təsəlli verərək şəhərə getməsini, oxuyub böyük insan olmasını məsləhət görür. Beləliklə, yetim qalan Rəşid böyük sənaye şəhəri olan Sumqayıta gəlir və Metallurgiya zavodunda fəhlə kimi işə düzəlir.
Zavod mühiti və mənəvi sınaqlar
Zavodda Rəşid tamamilə yeni tipli, müasir və savadlı Azərbaycan fəhləsinin prototipinə çevrilir. O, burada fərqli xarakterli insanlarla qarşılaşır:
Bir tərəfdə işinə vicdanla yanaşan, Rəşidə bir ata, böyük qardaş kimi qayğı göstərən Arif kimi xeyirxah ustadlar var.
Digər tərəfdə isə əməyə yüngül baxan, öz şəxsi ambisiyalarını hər şeydən üstün tutan Məsi kimi tiplər Rəşidi mənəvi baxımdan sınayırlar.
Rəşid və dostu Fərəc şəhər mühitinin mürəkkəbliyi, ilk məhəbbətin gətirdiyi həyəcanlar və peşəkar çətinliklər qarşısında xarakter nümayiş etdirməli olurlar. Həyat onları addım-addım sınağa çəkir: dürüstlük, dostluğa sadiqlik və zəhmətə hörmət onların ən böyük silahı olur.
Kadrarxası faktlar və Moskva böhranı
Arif Babayevin çəkmək istədiyi film: Ssenari ilk dəfə hazır olduqda, dahi rejissor Arif Babayev povesti çox bəyənmiş və onu ekranlaşdırmaq üçün müəlliflə müzakirələr aparmışdı. Lakin studiyadakı sonrakı daxili bölgülər səbəbindən film Şamil Mahmudbəyova həvalə olundu.
Moskva Kino İdarəsinin qayçıları: Film çəkilib tamamlandıqdan sonra təsdiq üçün Moskvaya göndərilir. Ssenarist Vidadi Babanlının xatirələrinə görə, filmdə xalis milli ruhda olan ən maraqlı kadrların böyük bir hissəsi sovet senzurası tərəfindən kəsilib atılmışdır.
Fikrət Quliyevin faciəvi sənət taleyi: Baş rol ifaçısı Fikrət Quliyev o dövrdə İncəsənət Universitetinin tələbəsi idi. Rəşid obrazı ilə gənclərin kumirinə çevrilən aktyor, təəssüf ki, sonradan keçirdiyi ağır qəza nəticəsində böyük kinodan uzaqlaşmalı oldu.
Milli və beynəlxalq uğuru: Bütün senzuraya baxmayaraq, film 1972-ci ildə Qorki şəhərində keçirilən fəhlə sinfi haqqında filmlərin Ümumittifaq kinofestivalında SSRİ Kinematoqrafçılar İttifaqının xüsusi diplomuna layiq görülmüşdür.
Nəticə
"Həyat bizi sınayır" filmi sadə bir fəhlə hekayəsinin arxasında dayanan böyük insanlıq dramıdır. Vasif Adıgözəlovun təsirli musiqisi ilə zənginləşən bu ekran əsəri, insanın hər hansı bir çətin şəraitdə öz daxili mənəvi saflığını qoruyub saxlamasının vacibliyini aşılayan zamansız bir sənət nümunəsidir.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(07.09.2026)
