Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

"Mən ki gözəl deyildim" (1968) Azərbaycan kinematoqrafiyasında həm hekayəsinin saflığı, həm də çəkiliş pərdəarxasında yaşanan böyük faciəsi ilə xüsusi və kədərli bir yerə sahib olan tammetrajlı bədii filmdir. Görkəmli yazıçı Xalq yazıçısı Bayram Bayramovun eyniadlı povesti əsasında ekranlaşdırılan bu əsər, İkinci Dünya müharibəsi illərində arxa cəbhədə Azərbaycan kəndində yaşayan insanların dramını, mənəvi ucalığını və saf məhəbbətini əks etdirir.

Filmin yaradıcı və texniki heyəti

İstehsal ili:  1968-ci il

Janr:  Dram, tarixi

Ssenari müəllifləri:  İqor Strekov, Ağarza Quliyev, Bayram Bayramov

Quruluşçu rejissorlar: Ramiz Əsgərov, Ağarza Quliyev, Tofiq Tağızadə

Bəstəkar:  Dahi bəstəkar, SSRİ xalq artisti Fikrət Əmirov

İstehsalçı qurum: "Azərbaycanfilm" kinostudiyası

Rollarda: Ustad və gənc istedadların parlaq ifası

Ekran əsəri Azərbaycan kinosunun korifey sənətkarları ilə karyerasına yeni başlayan gənclərin unikal vəhdətini yaratmışdır:

Xuraman Qasımova (Səidə): Filmin baş qəhrəmanı. Sonradan dünya şöhrətli opera müğənnisi xalq artisti olacaq Xuraman Qasımova, daxili dünyası zəngin, mərd, zahirən bəsit görünsə də mənəviyyatı ilə devləşən Səidə obrazını böyük məharətlə canlandırmışdır.

Şahmar Ələkbərov (Mətiş): Azərbaycan kinosunun unudulmaz siması olan Şahmar Ələkbərovun kinoda ilk böyük baş roludur. Səidəyə bəslədiyi saf, təmənnasız sevgi və cəbhədən gələn acı xəbərin dramı onun ifasında şah əsərə çevrilmişdir.

İsmayıl Osmanlı (Şərif dayı): Kəndin poçtalyonu. Müharibənin gətirdiyi o qara kağızları şəhid xəbərlərini kəndə paylamaq məcburiyyətində qalan bir atanın fəryadını dahi aktyor gözləri və susqunluğu ilə tamaşaçıya ötürür.

Agahüseyn Cavadov Ziyad, Rza Əfqanlı Həmid və Sadıq Hüseynov: Filmdə kənd mühitinin müxtəlif psixoloji portretlərini tamamlayıblar.

Süjet xətti və "qara kağızlar"ın psixologiyası

Filmin mərkəzində yetim və zahirən özünü o qədər də gözəl hesab etməyən, lakin sarsılmaz iradəyə malik Səidə adlı gənc qızın taleyi durur. Müharibə dövründə kənddə kişilərin demək olar ki, hamısı cəbhəyə yollanır. Səidə kənddə maşın idarə edən yeganə şəxs kimi arxa cəbhənin bütün ağır yükünü öz çiyinlərinə götür.

Filmdə ən təsirli xətt kəndə gələn "qara kağızlar" ölüm xəbərləri ətrafında qurulub. Kənd sakinləri bir-birinin dərdinə şərik olur, faciələri birlikdə yaşayırlar. Hekayədə Səidə və Mətişin Şahmar Ələkbərov sevgisi fonunda insanları çətin anlarda bir-birinə bağlayan dostluq, sədaqət və mənəvi ucalıq tərənnüm edilir. Səidənin "Mən ki gözəl deyildim, bəs Mətiş məni niyə sevirdi?" sualı, əsl gözəlliyin zahirdə yox, insanın fədakar və saf qəlbində olduğunun fəlsəfi təsdiqidir.

Kino tariximizin ən böyük çəkiliş faciəsi

"Mən ki gözəl deyildim" filmi kino tariximizdə həm də kədərli və qanlı xatirəsi ilə qalmışdır. 1967-ci ildə Şamaxının dağlıq ərazilərində filmin çəkilişləri gedərkən ağır bir avtomobil qəzası baş verir:

İtkilərimiz:  Filmin gənc və olduqca ümidverici quruluşçu rejissoru Ramiz Əsgərov, quruluşçu operatoru Rasim İsmayılov və digər çəkiliş qrupu üzvləri, o cümlədən fotoqraf çəkiliş zamanı baş verən bu dəhşətli qəzada həlak olurlar.

Filmin tamamlanması: Yarımçıq qalan ekran əsərini bitirmək və həlak olan gənc həmkarlarının xatirəsini yaşatmaq üçün ustad rejissorlar Tofiq Tağızadə və Ağarza Quliyev layiqincə işə qoşulur, filmin çəkilişlərini böyük mənəvi məsuliyyətlə tamamlayırlar.

Fikrət Əmirovun musiqi dramaturgiyası

Ekran əsərinin uğurlu olmasında və tamaşaçının qəlbinə nüfuz etməsində dahi bəstəkar Fikrət Əmirovun simfonik musiqisi əvəzsiz rol oynamışdır. Xüsusilə filmdə səslən klassik musiqi parçaları və "Şur" muğamının interpretasiyası, obrazların daxili monoloqlarını, çəkdikləri intizar və mənəvi acıları dilləndirən əsas bədii komponentə çevrilmişdir.

Nəticə

"Mən ki gözəl deyildim", sovet dövrünün müharibə filmləri arasından özünün pafossuz, sadə kənd həyatının realizmi və dərin insani duyğuları ilə sıyrılıb çıxan şah əsərdir. Yaradıcı heyətinin qanayan xatirəsi üzərində ucalan bu film, insan mənəviyyatının zamandan və müharibələrdən daha güclü olduğunun ən parlaq sübutudur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(04.09.2026)