İnci Məmmədzadə,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi
Roman Polanski — polyak-fransız kinorejissor, ssenarist, prodüser və aktyordur. XX əsrin ən mübahisəli, eyni zamanda kino tarixində böyük iz qoymuş rejissorlarından biri hesab olunur.
Bu gün onun anadan olmasının 93 illiyidir.
Polanski 18 avqust 1933-cü ildə Parisdə polyak-yəhudi ailəsində anadan olub. Uşaqlığı Polşada keçib. İkinci Dünya müharibəsi zamanı nasist işğalı altında yaşaması onun həyatına və sonrakı yaradıcılığına ciddi təsir göstərib. Müharibə illərində ailəsi Holokostun dəhşətləri ilə üzləşib.
Polanski özü sağ qalsa da, anası Auschwitz düşərgəsinə göndərilib və orada həlak olub. Bu travmatik uşaqlıq təcrübələrinin onun filmlərindəki qorxu, tənhalıq, paranoya və insanın təhlükə qarşısında acizliyi mövzularına təsir etdiyi düşünülür.
Polanski rejissor kimi xüsusilə psixoloji gərginlik və qaranlıq atmosfer yaratmaq bacarığı ilə tanınır. Onun filmlərində insanın gündəlik həyatının tədricən kabusa çevrilməsi tez-tez əsas xətt olub.
Ən məşhur filmləri:
- Knife in the Water (1962) — Polşada çəkdiyi ilk uzunmetrajlı filmi. Film ona beynəlxalq şöhrət qazandırıb.
- Repulsion (1965) — psixoloji qorxu janrının klassiklərindən biridir.
- Rosemary's Baby (1968) — satanizm, qorxu və paranoya üzərində qurulan məşhur film.
- Chinatown (1974) — neo-noir janrının ən mühüm nümunələrindən biri. Baş rolda Jack Nicholson və Faye Dunaway çəkilib.
- The Tenant (1976) — şəxsiyyət, tənhalıq və paranoya mövzularını araşdıran psixoloji triller.
- Tess (1979) — Thomas Hardy-nin romanı əsasında çəkilib.
- The Pianist (2002) — İkinci Dünya müharibəsi və Holokost fonunda yəhudi pianoçu Władysław Szpilmanın həyatı haqqında dram.
Polanskinin ən mühüm əsərlərindən biri “The Pianist” filmidir. Film 2002-ci ildə ekranlara çıxıb və böyük beynəlxalq uğur, 3 Oskar qazandı. Polanski isə Ən yaxşı rejissor nominasiyasında Oskara layiq görüldü.
Polanskinin şəxsi həyatı son dərəcə faciəli və mübahisəli hadisələrlə yadda qalıb. 1969-cu ildə onun həyat yoldaşı, aktrisa Sharon Tate, Charles Manson qrupunun üzvləri tərəfindən öldürülüb. Tate həmin vaxt hamilə idi. Bu hadisə Polanskinin həyatında böyük travma yaradıb.
Onun yaradıcılığını fərqləndirən əsas xüsusiyyətlər:
paranoya → tənhalıq → qorxu → psixoloji dağılma → reallıqla illüziyanın qarışması.
Polanski xüsusilə personajlarını təhlükəli və qapalı məkanlara yerləşdirməyi sevir. Mənzil, otel, gəmi və ya başqa məhdud məkan onun filmlərində insanın psixoloji vəziyyətini daha da ağırlaşdırıb.
Roman Polanski kino tarixində həm böyük rejissor kimi tanınan, həm də şəxsi həyatı və hüquqi problemləri səbəbindən ciddi mübahisələr doğuran mürəkkəb fiqurlardan biridir.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(18.08.2026)
