Murad Vəlixanov,
"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi
Azərbaycan kinematoqrafiyasında XX əsrin əvvəllərindəki inqilabi-azadlıq mübarizəsini, xalqın sosial ədalətsizliyə və çar məmurlarının özbaşınalığına qarşı müqavimətini əks etdirən dəyərli tarix-macəra filmlərindən biri də "Qara gölün cəngavərləri"dir. Rejissor Xanlar Bəylərovun 1984-cü ildə "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında lentə aldığı bu ekran əsəri, yazıçı Süleyman Vəliyevin “Çor cüllütü”romanının motivləri əsasında çəkilmişdir.
İnqilabi fırtına və Qara göl sığınacağı
Filmdəki hadisələr 1905–1907-ci illər Rusiyada baş verən birinci inqilab dövründə Azərbaycanın dağlıq bölgələrində cərəyan edir. Çarizmin Yaxın Şərqdəki yerli nümayəndələri, amansız pristavlar və çar məmurları zəhmətkeş kəndli təbəqəsini ağır vergilər, haqsızlıqlar və zülmlə sıxışdırırlar.
Bu zülmə, zorakılığa dözməyən, öz ləyaqətini və torpağını qorumaq isteyen cəsur kəndlilər başda Məhmən və Qulu olmaqla dağlara çəkilir, silaha sarılaraq "Qara göl" ətrafında sığınacaq tapırlar. Onlar hakim dairələrin qorxulu kabusuna çevrilərək "Qara gölün cəngavərləri" kimi ad çıxarır, yoxsul kəndlilərin müdafiəçisinə çevrilirlər.
Aktyor heyəti və xarakterlərin toqquşması
Filmin güclü tərəflərindən biri dramaturji gərginliyin və obrazların xarakter bütövlüyünün doğru qurulmasıdır:
Məhmən və mübarizə yoldaşları: Zülmə baş əyməyən, xalqın azadlığı uğrunda canından keçməyə hazır olan xalq qəhrəmanlarının daxili aləmi, mərdliyi və sarsılmaz dostluğu ekranda böyük səmimiyyətlə canlandırılır.
Pristav və çar idarəçiliyi: Çar aparatının nümayəndələrinin xalqı istismar etmək üçün işlətdiyi hiylələr, acgözlük və qəddarlıq aktyor heyətinin peşəkar oyunu ilə tam çılpaqlığı ilə ifşa olunur.
Zəngəzur təbiəti və səhnə dinamikası
Süleyman Vəliyevin yaradıcılığına xas olan zəngin təbiət təsvirləri filmdə də öz kinematoqrafik əksini tapmışdır. Sərt dağ qayalıqları, dumanlı dərələr və mistik "Qara göl" manzaraları filmin macəra və gərginlik ruhunu tamamlayır. Döyüş, təqib və atışma səhnələri dövrün kino texnikası imkanları çərçivəsində dinamik şəkildə lentə alınmışdır.
İdeoloji pafosdan üstün olan insani dəyərlər
Hər nə qədər Sovet dövründə çəkildiyi üçün sinfi mübarizə və inqilabi ruh ideoloji fon kimi mövcud olsa da, filmin mərkəzində dayanan əsas ana xətt insan ləyaqəti, haqq-ədalət, xalqın azadlıq eşqi və sarsılmaz dostluqdur.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(07.08.2026)
