Murad Vəlixanov,
"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi
Şərq ədəbiyyatında "Əsli və Kərəm" dastanından bəri öz təravətini və faciəvi dərinliyini qoruyub saxlayan müxtəlif inanc sahibi olan iki gəncin sevgisi, 2013-cü ildə kinematoqrafiyanın dili ilə yenidən canlandı. Xalq yazıçısı Elçinin eyniadlı fəlsəfi romanı əsasında çəkilən "Mahmud və Məryəm" filmi, Azərbaycan və Türkiyə kinomatoqrafiyasının son illərdəki ən irimiqyaslı və diqqətəşayan birgə ekran işlərindən biri kimi tarixə düşdü.
XVI əsrin tarixi mənzərəsi və fəlsəfi süjet xətti
Filmdəki hadisələr XVI əsrin əvvəllərində, Gəncə xanlığı və Səfəvi imperiyası dövrünün tarixi fonunda cərəyan edir. Gəncə xanı Ziyad xanın oğlu Mahmud ilə xristian keşişi Qara Keşişin qızı Məryəm arasındakı saf, lakin imkansız sevgi süjetin mərkəzində dayanır.
Mahmudun dünyəvi həyatın gözəlliklərindən uzaqlaşıb eşq arxasınca səhralara, dağlara düşməsi onu sadəcə sevgilisini axtaran bir aşiqə deyil, öz daxili aləmini, haqqı və həqiqəti kəşf edən bir dərvişə çevirir. Məryəm isə atasının fanatik dini baxışları və təzyiqləri altında qalan, lakin sevgisinə sonadək sadiq olan məsumluq simvoludur.
Aktyor ansamblı və parlaq ifalar
Film həm Türkiyənin, həm də Azərbaycanın tanınmış və ustad sənətkarlarını bir araya gətirən zəngin aktyor heyəti ilə diqqət çəkir:
Aras Bulut İynemli (Mahmud): Türk kinosunun parlaq ulduzu Aras Bulut, Mahmudun daxili böhranlarını, şahzadəlikdən aşiq dərvişə keçid mərhələsini və psixoloji gərginliklərini son dərəcə inandırıcı şəkildə ekrana köçürür.
Eva Dedova (Məryəm): Məryəm obrazını canlandıran gənc aktrisa öz məsum baxışları və səmimi oyunu ilə faciəvi qadın obrazının kövrəkliyini tam çatdırır.
Fəxrəddin Manafov (Ziyad xan): Azərbaycan kinosunun korifeyi Fəxrəddin Manafov, oğlunun taleyi ilə dövlətin maraqları arasında çabalayan, qürurlu, lakin çarəsiz hökmdar obrazında təkrarolunmaz aktyorluq məharəti nümayiş etdirir.
Mehmet Çevik (Qara Keşiş): Fanatizmin, dini korluğun və kinin təcəssümü olan Qara Keşiş obrazı filmin əsas konflikti yaradan dramaturji oxudur.
Vizual estetika, çəkiliş coğrafiyası və musiqi
"Mahmud və Məryəm" filminin ən güclü tərəflərindən biri onun kinematoqrafik keyfiyyətidir. Rejissor Mehmet Ada Öztekin və operator heyəti dövrün ruhunu yaratmaq üçün geyim dizaynından tutmuş məkan seçiminə qədər hər bir detal üzərində incəliklə işləyib. Çəkilişlərin Azərbaycanın (Qəbələ, Şəki, Bakı) və Türkiyənin tarixi məkanlarında aparılması filmə xüsusi vizual zənginlik və sənədli dürüstlük qazandırır.
Eyni zamanda, filmin musiqisi və kadrarxası səs tərtibatı hadisələrin mənəvi və mistik çəkisini artıraraq tamaşaçını XVI əsrin sirli ab-havasına tamamilə daxil edir.
Yanaraq kul olan sevgidən əbədiyyətə
Filmin finalı klassik Şərq romantizminin ən yüksək nöqtəsidir. İki sevgilinin qovuşduğu an ilahi bir alovla yanaraq külə çevrilməsi, madiyyatın bitdiyi və ruhların əbədi qovuşduğu məqamı simvolizə edir. Bu final məqamı təkcə fiziki bir sonluq değil, insanın ilahi eşq içində yox olub əbədiyyətə qovuşması fəlsəfəsidir.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(04.08.2026)
