Murad Vəlixanov,
"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi
Azərbaycan müstəqilliyini yenicə qazananda, bütün sahələrdə olduğu kimi kino sənətində də dərin bir böhran və eyni zamanda reallıqları gizlətmədən ekrana gətirmək azadlığı yaranmışdı. 1993-cü ildə işıq üzü görən "Mənim ağ şəhərim" bədii filmi məhz həmin dövrün acı, çılpaq və sarsıdıcı həqiqətlərini özündə birləşdirən bənzərsiz bir ekran əsəridir. Rejissor Mərahim Fərzəlibəyovun görkəmli dramaturq rəhmətlik Əli Əmirlinin "Ölüləri basdırın" pyesinin motivləri əsasında çəkdiyi bu film, bir sənaye şəhərinin timsalında həm ekoloji, həm də mənəvi aşınmanın dramını gözlər önünə sərir.
Kimyəvi duman içində boğulan talelər
Filmdəki hadisələr böyük zavodlar və kimya sənayesi mərkəzi olan Sumqayıt şəhərində cərəyan edir. Şəhərin adı rəmzi olaraq "Ağ şəhər" adlandırılsa da, vizual olaraq tamaşaçı burada tamamilə boz, tüstülü və zəhərli bir atmosferlə qarşılaşır. Süjet xəttinin mərkəzində ekoloji fəsadlar ucbatından xərçəng və digər amansız xəstəliklərdən əziyyət çəkən sıravi insanların, xüsusilə də uşaqların acınacaqlı taleyi dayanır.
Əli Əmirlinin ssenari müəllifliyi ilə ərsəyə gələn bu əsər, sovet rejimindən miras qalmış "plan doldurmaq" naminə insan həyatını heçə sayan sənaye siyasətinin acı fəsadlarını ifşa edir. Ekologiyanın pozulması filmdə sadəcə təbiətin məhvi kimi deyil, birbaşa ailələrin dağılması, gələcəyin yox olması və insanların ümidsizlik bataqlığına yuvarlanması kimi təqdim olunur.
Səhnə ustadlarının kinoda dramatik vəhdəti
"Mənim ağ şəhərim" filminin ən güclü tərəflərindən biri onun aktyor heyətidir. Mərahim Fərzəlibəyov teatr rejissoru olduğu üçün kinoda da aktyorların daxili potensialından, psixoloji gərginliyi ötürmək bacarığından maksimum istifadə edə bilmişdi.
Filmdə baş rolları və yaddaqalan obrazları Azərbaycan teatr və kinosunun parlaq simaları canlandırıb:
Səyavuş Aslan: Aktyor özünün öyrənilmiş komik ampluadan tamamilə uzaq, dərin dramatik və faciəvi bir obrazını yaradaraq tamaşaçını sarsıtmağı bacarır. Onun obrazının yaşadığı daxili peşmanlıq və çarəsizlik filmin əsas emosional xətlərindən biridir.
Yaşar Nuri: Həyatın reallıqları qarşısında sıxışan, həm qəzəb, həm də kədər dolu insan xarakterini Yaşar Nuri özünəməxsus aktyorluq səmimiyyəti ilə ekrana köçürür.
Məleykə Əsədova, Firəngiz Mütəllimova və Rafiq Əliyev: Bu ustad sənətkarların hər biri 90-cı illər insanının ümidsizliyini, çabalayışını və hər şeyə rəğmən yaşamaq, sağ qalmaq uğrunda verdiyi mübarizəni yüksək səviyyədə təcəssüm etdiriblər.
Sənədli realizm və filmin tarixi mesajı
Kinoşünaslar bu filmi həm də bədii-sənədli xronika kimi dəyərləndirirlər. Çünki filmdə əks olunan zavod görüntüləri, ekoloji mühit heç bir süni dekorasiya olmadan, birbaşa real məkanlarda lentə alınıb. Bəstəkar Aydın Əliyevin film üçün bəstələdiyi kədərli və narahat musiqi motivləri şəhərin üzərinə çökən o görünməz kimyəvi qorxunu musiqi dili ilə tamamlayır.
"Mənim ağ şəhərim" sadəcə keçmişin filmi deyil. O, həm də bəşəriyyətə, sənayeləşən dünyaya və gələcək nəsillərə böyük bir xəbərdarlıqdır: İnsanın təbiətə etdiyi qəsd, gec-tez insanın öz faciəsinə çevrilir.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(20.07.2026)
