Murad Vəlixanov,
"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi
Azərbaycan kinosunda kənd və şəhər qarşıdurması, urbanizasiyanın insanın mənəvi dünyasında yaratdığı dərin çatlaqlar hər zaman aktual mövzulardan olub. Lakin 1985-ci ildə "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında ərsəyə gələn "Şəhərli biçinçilər" filmi bu mövzuya tamamilə fərqli, fəlsəfi və dramatik bir pəncərədən baxır. Rejissorlar Əbdül Mahmudov (Şeyx Əbdül) və Hüseyn Mehdiyevin müştərək ekranlaşdırdığı bu əsər, insanın öz keçmişinə, köklərinə və mənəvi təmizliyinə qayıtmaq cəhdinin sarsıdıcı hekayəsidir.
Ramiz Rövşən qələminin fəlsəfi fərqi və ssenarinin gücü
Filmin uğurunun bünövrəsində Azərbaycan ədəbiyyatının nəhəng simalarından biri olan Ramiz Rövşənin ssenari müəllifliyi dayanır. Onun özünəməxsus poetik dili, insan daxili dünyasının ziddiyyətlərini vizual təsvirlərə köçürmək bacarığı filmdə hər kadra sirayət edib.
Süjet xətti olduqca sadə, lakin daxili gərginliyi yüksək olan hadisələr üzərində qurulub. Şəhərdə məskunlaşan, gündəlik məişət qayğıları ilə yaşayan gənclər — Mədət və dostları kəndə, mənəvi ataları sayılan qocanın yanına biçinə kömək etməyə gəlirlər. Lakin bu gəliş sadəcə fiziki yardım deyil. Bu, artıq kənd mühitindən uzaqlaşmış, şəhərin yadlaşdırıcı tempinə uyğunlaşmış insanların öz daxili təmizliyi, səmimiyyəti və keçmişi ilə üzbəüz gəlmə imtahanıdır. Biçin sahəsi filmdə sadəcə iş yeri deyil, mənəvi arınma, vicdanla qarşılaşma məkanı kimi təqdim olunur.
Aktyor heyətinin unikal vəhdəti
Filmin aktyor kastı Azərbaycan teatr və kino sənətinin ən parlaq ulduzlarını bir araya gətirmişdi. Hər bir obraz daxili psixologiyası ilə tamaşaçıya səmimi şəkildə ötürülür:
Səməndər Rzayev (Kərəm): Görkəmli sənətkarın canlandırdığı Kərəm obrazı torpağa, adət-ənənəyə bağlılığın vizual təcəssümüdür. Onun hər bir jesti, daxili gərginliyi filmin emosional skeletini təşkil edir.
Həsənağa Turabov (Səlim): Səlim obrazı fərqli bir xarakteri — həyatın reallıqları ilə mənəvi dəyərlər arasında tarazlıq axtaran insanı təmsil edir. Turabovun təmkinli oyunu obraza xüsusi bir çəki qatır.
Fəxrəddin Manafov (Mədət): Gənc nəslin şəhərlə kənd arasında qalan mənəvi boşluğunu, daxili axtarışlarını və sarsıntılarını Fəxrəddin Manafov özünəməxsus emosional dərinliklə çatdırıb.
Sədayə Mustafayeva və digər ustadlar: Onların ifası filmdə kənd mühitinin o doğma, lakin sarsılmaqda olan bütövlüyünü tam mənası ilə göz önünə sərir.
Vizual estetika və musiqinin dili
Hüseyn Mehdiyevin həm rejissor, həm də vizual estetikaya həssas bir mütəxəssis kimi yanaşması filmdə operator işini ön plana çıxarır. Təbiət mənzərələri, biçin səhnələrindəki o ağır fiziki əməyin vizual poetikası, kadrların işıq-kölgə həlli daxili dramı vizual olaraq ikiqat gücləndirir.
Görkəmli bəstəkar Emin Sabitoğlunun film üçün bəstələdiyi musiqilər isə kədərin, səmimiyyətin və daxili etirazın musiqi dilinə çevrilir. Musiqi tamaşaçını hadisələrin sadəcə izləyicisi olmaqdan çıxarır, onu personajların keçirdiyi o daxili peşmanlıq və mənəvi təmizlənmə prosesinin bir hissəsinə çevirir.
Köklərə qayıdışın sönməyən mayakı
"Şəhərli biçinçilər" filmi, üzərindən onilliklər keçməsinə baxmayaraq, aktuallığını tam qoruyan sənət əsəridir. O, tamaşaçıya çox sadə, lakin fundamental bir sual ünvanlayır: insan beton binaların, şəhər xaosunun içində öz mənəvi köklərini necə qorumalıdır?
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(15.07.2026)
