Murad Vəlixanov,
"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi
1991-ci ildə, Azərbaycanın dövlət müstəqilliyini yenidən bəyan etdiyi, sovet imperiyasının isə rəsmən tarix səhnəsindən silindiyi bir dönəmdə ərsəyə gələn "Girişmə, öldürərlər" bədii filmi milli kinomuzun ən özünəməxsus nümunələrindəndir. Rejissor Cahangir Mehdiyevin quruluş verdiyi, ssenari müəllifi Ramiz Fətəliyev olan bu kinokomediya, sadəcə əyləncəli bir süjet deyil, 1990-cı illərin əvvəllərində cəmiyyəti bürüyən xaotik mühitin, hüquqi boşluqların, mafioz qruplaşmaların və dəyişən insan psixologiyasının ekranlaşdırılmış satirasıdır.
Ssenari strukturu: Siyasi-sosial xaos və detektiv parodiya
Ramiz Fətəliyev filmin ssenari strukturunu klassik detektiv və komediya janrlarının parodiyası üzərində qurub. Filmdə hadisələr sovet sisteminin çöküşü fonunda cərəyan edir. Cəmiyyətdə köhnə qanunlar artıq işləmir, yeniləri isə hələ formalaşmayıb. Belə bir dövrdə rüşvətxorluq, kölgə iqtisadiyyatı və cinayətkar qrupların dövlət strukturlarına nüfuz etməsi filmin əsas dramaturji fonunu təşkil edir.
Süjet xəttinin mərkəzində böyük bir cinayət şəbəkəsi və bu şəbəkənin ətrafında fırlanan komik, absurd hadisələr dayanır. Filmin adı olan "Girişmə, öldürərlər" ifadəsi həm dövrün təhlükəli, kriminal ab-havasını simvolizə edir, həm də köhnə sistemin adamlarının yeni reallıqlara, "vəhşi" qaydalara qarışmaqdan qorxmasını ifadə edən ironik bir xəbərdarlıq rolunu oynayır. Filmdə ssenarist sovet bürokratiyasını və yeni yaranan "kooperator" mafiyasını kəskin satira atəşinə tutur.
Aktyor ifası və fərqli xarakterlərin toqquşması
Rejissor Cahangir Mehdiyev filmə dövrün ən güclü və rəngarəng aktyor ansamblını cəlb edə bilmişdir. Onların hər biri keçid dövrünün müəlif tiplərini parlaq şəkildə canlandırıblar:
Səyavuş Aslan: Aktyor filmdə özünəməxsus ampluası ilə seçilir. Onun canlandırdığı obraz dövrün hiyləgər, hər vəziyyətdən çıxış yolu tapan, lakin hadisələrin miqyasından qorxan tipajını mükəmməl əks etdirir.
Yaroslav Borovski (Qraç): Filmdə "Qraç" (Quzğun) obrazını canlandıran ukraynalı aktyor Yaroslav Borovski bədii strukturda mühüm xətlərdən birini təşkil edir. Onun personajı ittifaq miqyaslı kriminal əlaqələrin və Bakıdakı yerli mafiyanın ortaqlığını vizuallaşdırır.
Mirzə Babayev: Milli estradası və kinosunun ustad sənətkarı Mirzə Babayev özünəməxsus aristokratik və eyni zamanda komik ironiyası ilə filmə xüsusi rəng qatır. Onun canlandırdığı personaj köhnə elitanın yeni dövrlə uyğunlaşma cəhdlərini göstərir.
Filmdə həmçinin Cahangir Mehdiyevin özünün, Afaq Bəşirqızının, Kamil Məhərrəmovun və digər tanınmış simaların yer alması ekran əsərinin hər bir epizodunu dinamik və yaddaqalan edir.
Rejissor üslubu, vizual dil və dövrün rəmzi
Cahangir Mehdiyev kinomuzda eksentrik komediya janrının ustadı kimi tanınır. "Girişmə, öldürərlər" filmində də o, bu üsluba sadiq qalaraq hadisələri sürətli montaj keçidləri, qrotesk və absurd situasiyalarla zənginləşdirib. Bakının 1991-ci il xronikasını əks etdirən kadrlar, boz binalar, küçələrdəki gərginlik operator işi ilə filmin ümumi atmosferinə uyğunlaşdırılıb.
Filmin musiqi tərtibatı və səsləndirmə elementləri də hadisələrin daxili ritmini və komizmini artırmağa xidmət edir. Rejissor sovet rejiminin son nəfəsindəki acizliyini və yeni kapitalist oyunçuların amansızlığını gülüş hədəfinə çevirməklə, əslində böyük bir tarixi keçidin bədii sənədini yaradıb.
"Girişmə, öldürərlər" — Azərbaycanın müstəqillik ərəfəsində keçdiyi çətin, xaotik və gərgin yolun kino dili ilə ifadə olunmuş tragikomik aynasıdır.
1991-ci ilin çətin çəkiliş şərtlərinə rəğmən, Ramiz Fətəliyevin dərin ssenari zəkası və Cahangir Mehdiyevin rejissor dinamikası bu filmi Azərbaycan kinosunun keçid dövrü satirasının ən uğurlu nümunələrindən birinə çevirmişdir.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(08.07.2026)
