Murad Vəlixanov,
"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi
Azərbaycan kinosunun 1980-ci illər mərhələsi fərdlərin daxili iztirablarına, psixoloji gərginliklərinə və cəmiyyətin görünməyən tərəflərinə işıq salan filmlərlə seçilir. Cəfər Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal olunmuş "Anlamaq istəyirəm" tammetrajlı bədii filmi də məhz belə dərin fəlsəfi-psixoloji ekran əsərlərindəndir. Film, zahirən xoşbəxt görünən, lakin daxilən böyük bir boşluq və anlaşılamamaq problemi yaşayan müasir insanın dramını böyük səmimiyyətlə təhlil edir.
Anar və Oqtay Mirqasımov yaradıcılığının intellektual gücü
Filmin bədii dərinliyinin əsas fundamenti ssenari müəllifi, xalq yazıçısı Anarın qələmindən çıxan ssenaridir. Anar yaradıcılığına xas olan "şəhər nəsri" və ziyalı təbəqəsinin mənəvi böhranı motivləri bu filmdə də özünü qabarıq göstərir. Müəllif, insanların bir-biri ilə eyni dildə danışmasına rəğmən, bir-birlərini anlamaqda çətinlik çəkmələrini ustalıqla ssenariyə köçürüb.
Filmin quruluşçu rejissoru Oqtay Mirqasımov isə bu psixoloji dramaturgiyanı vizual simvollarla, kameranın sərbəst hərəkətləri və daxili monoloqların gücü ilə bütövləşdirib. İki hissədən ibarət olan ekran əsəri tamaşaçını tələsdirmədən, addım-addım qəhrəmanın daxili dünyasına səyahətə çıxarır.
Qadın taleyi və aktyorların yüksək psixoloji təmkinli oyunu
"Anlamaq istəyirəm" filmi aktyor ampluası və obrazların dolğunluğu baxımından Azərbaycan kinosunun parlaq səhifələrindəndir:
Həmidə Ömərova (Çinarə): Filmin əsas yükü və gözəlliyi Həmidə Ömərovanın canlandırdığı Çinarə obrazındadır. Çinarə intellektual, zərif, lakin ətrafındakı insanların rəftarlarında, ailə həyatında axtardığı o daxili saflığı, mənəvi ucalığı tapa bilməyən bir qadındır. Aktrisa bu rolda qadın qəlbinin incəliklərini, daxili üsyanını və tənhalığını böyük ustalıqla ifa edib.
Fəxrəddin Manafov (Rüstəm): Azərbaycan kinosunun unudulmaz xarizmatik aktyoru Fəxrəddin Manafov bu filmdə Çinarənin həyatındakı fərqli bir insan tipini canlandıraraq xarakterlərin toqquşmasını daha da kəskinləşdirir.
Mikayıl Kərimov, Həsənağa Turabov və digərləri: Kinomuzun bu ustad sənətkarları da şəhər mühitinin fərqli insan xarakterlərini, mühafizəkar və müasir baxışların toqquşmasını çox təbii kadrlarla canlandırıblar.
Filmin süjet xətti və mənəvi azadlıq axtarışı
Süjetin mərkəzində gənc və ziyalı bir qadın olan Çinarənin həyat yolları, keçmişi ilə bu günü arasındakı mənəvi hesabatı dayanır. O, ətrafındakı insanları, cəmiyyətin qoyduğu görünməz qaydaları, ailə daxilindəki soyuqluğu və ən əsası özünü "anlamaq istəyir". Çinarə üçün həyat sadəcə maddi təminatdan və ya zahiri uğurlardan ibarət deyil; o, ruhun azadlığını və mənəvi səmimiyyəti axtarır.
Filmdəki fəlsəfi dialoqlar, sükut anları və personajların daxili çırpıntıları tamaşaçını da eyni suallar ətrafında düşünməyə vadar edir. "Anlamaq istəyirəm" ifadəsi film boyu bir növ bəşəri bir fəryada çevrilir — insanların rəqəmsallaşan və yadlaşan dünyada bir-birinə qarşı daha diqqətli olması mesajını ötürür.
Bakı estetikası və Emin Sabitoğlu musiqisinin sehri
Filmi tamamlayan və ona unudulmaz nostalji ruh bəxş edən ən güclü elementlərdən biri də dahi bəstəkar Emin Sabitoğlunun film üçün bəstələdiyi musiqidir. Şəhərin küçələri, dəniz kənarı və personajların hüznlü baxışları fonunda səslənən bu lirik melodiyalar filmin psixoloji təsir gücünü daha da artırır. 1980-ci illərin Bakısının intellektual və mədəni ab-havası kadrlarda mükəmməl şəkildə qorunub saxlanılıb.
Bu gün baxarkən həm kinomuzun qadın psixologiyasına verdiyi dəyəri görmək, həm də Anar dramaturgiyasının dərin qatlarını təhlil etmək baxımından "Anlamaq istəyirəm" filmi çox qiymətli bir sənət nümunəsidir.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(23.06.2026)
