Murad Vəlixanov,
"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi
Tarix bəzən elə ssenarilər yazır ki, insan ağlının sərhədlərini zorlayan bu real hadisələr qarşısında ən böyük Hollivud rejissorları belə aciz qalır. Bu, gəncliyində Mingəçevirdə kinomexanik işləyən, ekranlarda gördüyü qəhrəmanlara baxıb “Bax gör necə oğullar var, yəqin nə vaxtsa mən də belə qəhrəman olaram” deyən bir azərbaycanlı gəncin hekayəsidir. O gənc fəryad qoparan torpağın səsinə səs verdi və bəlkə də xəyal belə etmədiyi şəkildə Azərbaycan hərb tarixinə adını qızıl hərflərlə yazdırdı. Söhbət Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Natiq Qasımovdan gedir.
Kilsədə təkbaşına bir tabor: 5 günlük müqavimət
1992-ci ilin mart ayı... Birinci Qarabağ müharibəsinin ən ağır, qanlı günləri yaşanır. Xocalı rayonunun Pirlər kəndi yaxınlığındakı strateji əhəmiyyətli alban məbədi uğrunda amansız döyüşlər gedir. "Qarabağ şahinləri" batalyonunun üzvü olan Natiq Qasımovun yanındakı 6 döyüşçü yoldaşı bir-bir şəhid olur. 21 yaşlı Natiq həmin yüksəklikdə tamamilə tək qalır.
Lakin o, geri çəkilmir. Ac-susuz, soyuq məbədin daş divarları arasında təkbaşına mövqe tutaraq düz 5 gün, 5 gecə düşmən hücumlarını dəf edir. Erməni hərbçiləri kilsənin içərisində bütöv bir Azərbaycan taborunun yerləşdiyini və güclü müqavimətlə qarşılaşdıqlarını zənn edirlər. Natiqin göstərdiyi bu qeyri-insani iradə düşmənin canına vahimə salır.
Xocalı sakinləri naminə atılan fədakar addım
Məbədi güclə ələ keçirə bilməyəcəklərini anlayan erməni komandanlığı ən alçaq üsula — girovlara əl atır. Əsir götürdükləri 22 nəfər dinc Xocalı sakinini (qadın və uşaqları) kilsənin qarşısına gətirərək, Natiq təslim olmayacağı təqdirdə hamısını güllələyəcəklərini bəyan edirlər. Xəbəri Natiqə çatdırmaq üçün əsir götürülmüş Xocalı müəllimi Cəfər Cəfərovu kilsəyə göndərirlər.
Natiq Qasımov seçim qarşısında qalır: ya təkbaşına döyüşüb şəhidlik zirvəsinə ucalacaq və girovların ölümünə səbəb olacaq, ya da silahsız soydaşlarının həyatını xilas etmək üçün düşmən qarşısına çıxacaqdı. O, ikinci yolu seçir. Məbədin üzərindəki üçrəngli Azərbaycan bayrağını endirib sinəsinə sıxır və məğrur addımlarla çölə çıxır. Karıxan erməni hərbçiləri kilsədən bütöv bir ordu yox, cəmi bircə nəfər gənc fədainin çıxdığını görəndə böyük bir pərtlik və şok yaşayırlar.
Həmin an italyan fotoqraf Enriko Sarsinin kamerasına əbədi həkk olunur: Saqqallı və silahlı düşmən əhatəsində, mavi idman geyimində, əlindəki bayrağı başı üzərində məğrurcasına daşıyan qorxmaz bir Azərbaycan əsgəri...
Bu, Natiqin canlı olaraq göründüyü son an olur. Erməni səhra komandiri Vitali Balasanyan tərəfindən dindirilən Natiqdən bir daha xəbər alınmır və o, bu günə qədər rəsmi olaraq itkin düşmüş hesab olunur. Onun xatirəsinə vəfa borcu olaraq, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 25 iyun 2024-cü il tarixli sərəncamı ilə Natiq Qasımova ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adı verilir.
Əfsanənin yeni nəfəsi: süni intellektlə dirilən tarix
Natiq Qasımovun bu misilsiz qəhrəmanlığı illər sonra incəsənətin və müasir texnologiyanın dilində yenidən canlandı. 2026-cı ilin iyun ayında Nizami kino mərkəzində təqdimatı keçirilən "Düşmənə qarşı tək" qısametrajlı filmi Azərbaycan kino sənayesində tarixi bir ilkə imza atdı.
"SOY Production" tərəfindən hazırlanan və Bakı Media Mərkəzinin dəstəyi ilə ərsəyə gələn bu ekran işi tamamilə Süni İntellekt (AI) texnologiyası vasitəsilə ərsəyə gətirilib.
Filmin pərdəarxası: rəqəmsal möcüzə
Milyonlarla kadrın əməyi: Filmin ərsəyə gəlməsi üçün heç bir real çəkiliş aparılmayıb, aktyor, operator və ya qrim ustası çalışmayıb. Süni intellekt mütəxəssisi və ssenari müəllifi Sarvan Hüseynov layihə çərçivəsində 300 minə yaxın şəkil və 20 minə yaxın video material generasiya edib.
80% real faktlar: Layihənin ssenarisi uydurma deyil, Natiq Qasımovun qardaşı Nofəl Qasımovun və qardaşı oğlunun xatirələri əsasında hazırlanıb. Hadisələrin böyük hissəsi real tarixi faktları və Xocalı ətrafındakı coğrafi relyefi dəqiqliklə əks etdirir.
Kinomexanikin kinoya dönüşü: Filmin ən təsirli və mənəvi tərəfi isə onun elə kinoteatrda nümayiş olunması idi. Vaxtilə kinoteatrda lentləri fırladan, başqalarının qəhrəmanlığına baxıb kövrələn Mingəçevirli gənc kinomexanik, indi ən son texnologiyanın köməyilə özünün baş qəhrəman olduğu filmlə böyük ekrana qayıtmışdı.
"Düşmənə qarşı tək" filmi sadəcə texnoloji bir uğur deyil, həm də unudulmaz qəhrəmanımızın ruhuna bəxş edilən ən müasir ehtiram nümunəsidir. Natiq Qasımov 1992-ci ildə o kilsədən əlində bayraqla çıxarkən bəlkə də fiziki olaraq əsir düşdü, lakin göstərdiyi şücaətlə adını əbədiyyətə yazdırdı. Bu gün o, həm dastanlarda, həm də gələcəyin texnologiyalarında bütöv bir xalqın qəlbində "Düşmənə qarşı tək" vuruşan Milli Qəhrəman olaraq yaşamağa davam edir.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(12.06.2026)
