Murad Vəlixanov,
"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi
Azərbaycan kinosunda Bakı neft sənayesinin çiçəkləndiyi, milyonçuların və mesenatların fəaliyyət göstərdiyi XX əsrin əvvəlləri hər zaman maraq doğurub. Rejissor Rövşən Almuradlının 1995-ci ildə ekranlaşdırdığı "Yük" tammetrajlı bədii filmi isə bu mövzuya tamamilə fərqli, fəlsəfi və psixoloji prizmadan yanaşan unikal bir ekran əsəridir. Film, Bakı milyonçusu Ağa Musa Nağıyevin real həyat hekayəsi, onun daxili dünyası, xəsisliyi ilə səxavəti arasındakı ziddiyyətlər və çiyinlərində daşıdığı mənəvi "yük" haqqındadır.
Anarın qələmi və tarixi həqiqətlərin bədii təhlili
Filmin bu dərəcədə dərin, dolğun və intellektual alınmasının əsas səbəbi ssenari müəllifi, xalq yazıçısı Anarın bənzərsiz dəst-xəttidir. Anar ssenarini yazarkən sadəcə tarixi sənədlərə istinad etməyib, həm də dövrün ictimai-siyasi ab-havasını, bir insanın daxili tənhalığını və sovet rejiminin gəlişi ilə Bakı burjuaziyasının yaşadığı böyük sarsıntını dramatik şəkildə qura bilib.
Filmin quruluşçu rejissoru Rövşən Almuradlı isə 1990-cı illərin ortalarının çətin iqtisadi şərtlərinə rəğmən, tarixi Bakını, milyonçuların malikanələrini və dövrün vizual estetikasını kadra köçürməyi bacarıb.
Xarakterlərin toqquşması və aktyorların ustad oyunu
"Yük" filminin aktyor heyəti Azərbaycan teatr və kino sənətinin ən parlaq simalarını bir araya gətirib:
İlham Əsgərov (Ağa Musa Nağıyev): Filmin əsas yükü İlham Əsgərovun çiyinlərindədir. O, Musa Nağıyevin təzadlı xarakterini – oğlunu erkən yaşda itirən yaralı bir atanı, eyni zamanda pulun və var-dövlətin içində boğulan, daxilən tənha və qəmgin bir insanı dahi bir ustalıqla canlandırıb.
Məbuda Məhərrəmov (Zeynalabdin Tağıyev): Filmdə digər bir tarixi şəxsiyyət, Hacı Zeynalabdin Tağıyev obrazı da yer alır. İki milyonçunun dialoqları, dünyaya və xeyriyyəçiliyə baxış bucaqları arasındakı fərqlər filmin ən maraqli xətlərindən biridir.
Fəxrəddin Manafov, Yaşar Nuri və Larisa Xalafova: Bu ustad sənətkarlar da filmdəki digər tarixi və bədii personajlara can verərək, hekayənin dramatik yükünü tam dolğunluğu ilə tamaşaçıya ötürürlər.
Filmin fəlsəfi mənası və mənəvi yük
Filmdə "Yük" ifadəsi bir neçə mənada simvolizə olunur. Bu, həm Musa Nağıyevin sahib olduğu nəhəng sərvətin onun çiyinlərinə qoyduğu ağırlıq, həm gənc yaşda itirdiyi oğlu İsmayılın mənəvi kədəri, həm də dəyişən epoxanın, yaxınlaşan qırmızı terrorun cəmiyyət üzərinə gətirdiyi qorxulu gələcəkdir.
Süjet, insanın dünya malına olan bağlılığı ilə mənəvi azadlığı arasındakı əbədi mübarizəni sorğulayır. Filmin sonunda sovet rəhbərliyinin Bakını işğal etməsi və milyonçuların mülklərinin müsadirə olunması, vizual olaraq bütün maddi sərvətlərin keçici, yalnız mənəvi dəyərlərin qalıcı olduğunu sübut edir.
Zamanın sınağından keçən ekran incisi
"Yük" filmi operator işi, işıq-kölgə həlli və Xəyyam Mirzəzadənin bəstələdiyi hüznlü, fəlsəfi musiqisi ilə bütöv bir sənət əsəridir. 1990-cı illərin çətin dövründə belə monumental bir tarixi dramın ərsəyə gəlməsi milli kinomuzun böyük uğurlarından biridir.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(11.06.2026)
