Murad Vəlixanov,
"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi
2008-ci ildə ekranlaşdırılan “Qala” filmi, rejissor Şamil Nəcəfzadə tərəfindən çəkilmiş və Azərbaycan kinosunda müharibə, yaddaş və milli kimlik mövzusunu fərqli dillə təqdim edən ekran əsərlərindən biridir. Bu, adi müharibə filmi deyil. Burada güllədən çox xatirələr, dağıntıdan çox insanın içində baş verən sarsıntılar danışır.
Filmdə nədən söhbət gedir?
Hadisələr 1990-cı illərin ağır dövründə — müharibə təhlükəsinin hiss olunduğu bir zamanda, dağların arasında yerləşən ucqar sərhəd kəndində baş verir. Kəndin yaxınlığında qədim bir qala var. Zaman keçdikcə baxımsız qalan bu tarixi abidənin daşlarını kənd camaatı söküb öz evlərini tikməyə başlayıb. Tarix yavaş-yavaş unudulur.
Bir gün kəndə tarixi film çəkmək üçün kino qrupu gəlir. Onların bu qalaya göstərdiyi maraq kənd sakinlərinin baxışını dəyişməyə başlayır. İnsanlar anlayır ki, sökdükləri daş sadəcə daş deyil — keçmişin yaddaşıdır.
Amma film burada dayanmaz. Kənd sərhəddədir və düşmən təhlükəsi yaxınlaşır. Bir gün kəndin boşaldılması xəbəri gəlir. Hamı kəndi tərk edir. Lakin çəkiliş qrupundan biri qalada qalmaq qərarına gəlir. Onun dediyi fikir filmin əsas ruhuna çevrilir:
“Nə qədər qaçacağıqsa, bizi bir o qədər qovacaqlar.”
Qala burada sadəcə tikili deyil
Filmdə qala canlı obraz kimidir.
O, əsrlərin şahididir.
Müharibələri görüb.
İnsanların qorxusunu, qaçışını, xəyanətini və qəhrəmanlığını yaddaşında saxlayıb.
Rejissor Şamil Nəcəfzadə qaladan bir metafora kimi istifadə edir:
Qala — vətənin, yaddaşın və müqavimətin rəmzidir.
Əgər insanlar öz tarixini söküb dağıdırsa, sabah öz kimliyini də itirə bilər.
Müharibədən daha ağır olan nədir?
Film təkcə silahlı qarşıdurmadan danışmır. Burada daha ağır mövzu var:
İnsan öz keçmişini unutmağa başlayanda nə baş verir?
Kənd camaatı əvvəl qalaya lazımsız xarabalıq kimi baxır. Amma təhlükə yaxınlaşdıqca anlayırlar ki, insanı ayaqda saxlayan təkcə ev deyil — yaddaşdır.
Filmin əsas ideyası
“Qala” bir həqiqəti xatırladır:
Torpaq yalnız üzərində yaşadığın yer deyil. Onun yaddaşı da qorunmalıdır.
Qalanı itirmək təkcə bir divarı itirmək deyil — tarixini, keçmişini və özünü unutmaqdır.
Yekun
Bəzən ən böyük müharibə silahla olmur.
Bəzən insan öz yaddaşını qorumaq üçün savaşır.
Qala bizə bunu deyir:
"Tarixini qorumağı bacarmayan xalq, sabah özünü qorumaqda da çətinlik çəkər"
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(25.05.2026)
