Murad Vəlixanov, «Ədəbiyyat və İncəsənət» portalının İncəsənət şöbəsi

1994-cü ildə ekranlaşdırılan “Köpək” filmi, rejissor Tofiq Tağızadə tərəfindən çəkilmiş və Azərbaycan kinosunda ən ağır sosial-psixoloji ekran əsərlərindən biri kimi yadda qalmışdır.

Bu filmə sadəcə “bir itin hekayəsi” kimi baxmaq böyük yanlışlıq olar. “Köpək” əslində insanın dəyişən mənəviyyəti, müharibənin və qarışıq dövrün insan ruhunda yaratdığı dağıntılar haqqında sərt və düşündürücü ekran əsəridir.

Film bir sualı tamaşaçının qarşısına çox ağır şəkildə qoyur:

İnsan doğrudan da heyvandan üstündürmü, yoxsa bəzi məqamlarda heyvan insandan daha sədaqətli olur?

Filmdə nədən söhbət gedir?

Hadisələr mürəkkəb, qarışıq və sərt bir dövrün fonunda baş verir. Cəmiyyət dəyişir, münasibətlər pozulur, insanlar əvvəlki kimi deyil.

Filmin mərkəzində isə bir köpək dayanır. Amma bu köpək sadəcə heyvan deyil — o, insan vicdanının güzgüsünə çevrilir.

İnsanlar dəyişir.

Maraq dəyişir.

Pul, qorxu və şəxsi mənafe bir çox şeyi üstələməyə başlayır.

Belə bir zamanda sədaqət, dürüstlük və bağlılıq kimi anlayışlar sanki itib gedir. Amma filmdə məhz bir köpək bu keyfiyyətləri qoruyub saxlayır.

Və tamaşaçı istər-istəməz müqayisə aparır:

Bəzən insan insanlığa xəyanət edir, amma heyvan öz sədaqətinə yox.

Köpək burada sadəcə heyvan deyil

Filmdə köpək simvolik obrazdır. O, sədaqəti, təmiz instinkti və dəyişməyən bağlılığı təmsil edir.

İnsanlar isə tam əksinə — şərait dəyişdikcə dəyişirlər. Dünən dost olan bu gün yadlaşır. Dünən doğru görünən bu gün satılır.

Rejissor Tofiq Tağızadə bununla çox sərt fikir deyir:

İnsan bəzən mədəniyyət qazandıqca vicdanını itirir.

Müharibənin və zamanın dağıtdığı insanlar

“Köpək” filmi 90-cı illərin ağır atmosferini hiss etdirir. Burada təkcə bir ailənin və ya bir insanın faciəsi yoxdur. Bu, bütöv cəmiyyətin yorğunluğu və mənəvi sarsıntısıdır.

İnsanlar yaşamaq uğrunda dəyişirlər. Bəzən sərtləşirlər, bəzən hisslərini itirirlər.

Film göstərir ki, çətin dövr insanın içində gizlənən əsl simanı ortaya çıxarır.

Filmin ən ağır tərəfi

Bu ekran əsərində tamaşaçını sarsıdan şey böyük dramatik səhnələr deyil. Ən ağır hiss müqayisədir:

Bir tərəfdə sədaqətini sonadək qoruyan köpək,

digər tərəfdə isə maraqları dəyişdikcə dəyişən insanlar.

Və film səssiz şəkildə sual verir:

Əsl vəfa kimdə qaldı?

Yekun

Bəzən insan özünü dünyanın ən ağıllı varlığı sayır.

Amma bir itin sədaqəti qarşısında insanlıq imtahanından keçə bilmir.

“Köpək” bizə xatırladır:

İnsan olmaq təkcə insan doğulmaq deyil — vicdanı və sədaqəti itirmədən yaşaya bilməkdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.05.2026)