Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

1988-ci ildə ekranlaşdırılan "Gənc qadının kişisi" filmirejissor Cahangir Mehdiyev tərəfindən çəkilmiş və Azərbaycan kinosunda insan münasibətlərinə adi sevgi hekayəsi kimi yox, psixoloji və ictimai məsələ kimi yanaşan diqqətçəkən ekran əsərlərindən biridir.

Filmin adı ilk baxışdan sadə görünür. Lakin bu sadəliyin içində çoxqatlı məna var. Burada “qadın” sözü yaş, həssaslıq və seçim haqqını, “kişi” sözü isə təkcə cinsi yox, xarakteri, məsuliyyəti, dayaq olmağı ifadə edir.

Məhz buna görə film sevgi haqqında danışsa da, əslində insanın kimliyi haqqında danışır.

Cahangir Mehdiyevin qoyduğu əsas sual

Rejissor Cahangir Mehdiyev bu filmdə sadəcə münasibət göstərmir. O, çox dərin bir məsələni ortaya qoyur:

Kişi olmaq nədir?

Bu, zahiri görünüşdürmü?

Yaşca böyük olmaqdırmı?

Səs tonunu qaldırmaqdırmı?

Qərar verməkdir, yoxsa qərarın məsuliyyətini daşımaqdır?

Film boyu tamaşaçı anlayır ki, kişi olmaq hökm etmək deyil. Əsl kişi olmaq yanında olan insanın həyatına yük yox, dayaq olmaqdır. Onun sevincində də, çətinliyində də yer ala bilməkdir.

Bir qadının həyatına daxil olmaq asandır. Amma onun taleyində etibar qazanmaq çətindir.

Gənclik və yetkinlik fərqi

Filmdə “gənc qadın” ifadəsi təsadüfi seçilməyib. Gənclik burada yalnız yaş deyil. Gənclik bəzən inamdır, saf duyğudur, həyatın hələ sərtləşdirmədiyi qəlbdir.

Belə bir qadının qarşısına çıxan kişi isə seçim qarşısındadır:

ya onun bu saflığından istifadə edəcək,

ya da onu qoruyacaq.

Məhz burada kişinin xarakteri üzə çıxır. Çünki güclü olmaq zəifi əzmək deyil, ona arxa durmaqdır.

Münasibətlərdə sahiblik yox, məsuliyyət

Filmin adı bəzi insanlarda sahiblik hissi yarada bilər — guya qadının kişisi. Amma rejissorun yanaşması daha dərin görünür. Burada “kişisi” sözü sahiblik mənasında deyil, yanında olan insan mənasında anlaşılır.

Çünki sevgi heç vaxt mülkiyyət deyil.

Sevgi qarşı tərəfi idarə etmək yox, onun azadlığına hörmət etməkdir.

Sevgi qısqanclıq adı ilə boğmaq yox, güvən verməkdir.

Sevgi söz vermək yox, o sözü yerinə yetirməkdir.

Cəmiyyətin köhnə ölçüləri

Film eyni zamanda cəmiyyətin kişi anlayışını da sorğulayır. Uzun illər “kişi” deyəndə sərtlik, kobudluq, hökmranlıq, emosiyasızlıq düşünülüb.

Lakin bu film başqa həqiqəti göstərir:

Bəzən susub dinləyən kişi daha güclüdür.

Bəzən üzr istəyən kişi daha böyüktür.

Bəzən bir qadının göz yaşını silən adam, min nəfərə əmr verəndən daha kişidir.

Cahangir Mehdiyevin baxışı

Cahangir Mehdiyev münasibətləri melodram səviyyəsində saxlamır. O, obrazların daxili tərəddüdlərini, cəmiyyətlə toqquşmasını, hiss və məsuliyyət arasındakı gərginliyi göstərir.

Bu səbəbdən film təkcə sevgi hekayəsi yox, mənəvi yetkinlik hekayəsinə çevrilir.

Yekun

Hər kişi kişi olmur.

Hər sevgi sevgi olmur.

Hər münasibət də iki nəfərin xoşbəxtliyi demək deyil.

“Gənc qadının kişisi” bizə xatırladır:

Kişi olmaq adla yox, çiyin verə bildiyin yük, qoruya bildiyin etibar və sevə bildiyin qədər ölçülür.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(06.05.2026)