Murad Vəlixanov, “Ədəbiyyat və İncəsənət”

1991-ci il… Azərbaycan tarixinin ən mürəkkəb, ən sarsıntılı dövrlərindən biri. Köhnə sistem dağılır, yeni dövlətçilik formalaşır, cəmiyyət isə dərin sosial çətinliklərlə üz-üzə qalır. Məhz belə bir zamanda ekranlara çıxan Pəncərə filmi təkcə bir hadisəni yox, bütöv bir dövrün ağrısını göstərirdi.

Filmin rejissorları Həsən Əbluc və Ənvər Əbluc cəmiyyətin ən həssas nöqtəsinə toxunmuşdular — internat məktəblərində baş verən zorakılıqlar və himayəsiz uşaqların taleyi.

Mövzu və sosial reallıq

“Pəncərə”nin süjeti internat məktəbində yaşayan uşaqların həyatına fokuslanır. Burada zorakılıq təkcə fiziki deyil, həm də psixoloji təzyiq formasında təqdim olunur. Güclünün zəifi əzməsi, qorxu mühiti, susdurulmuş etiraz və biganə sistem — film bu qapalı mühitin iç üzünü açır.

Internat divarları zahirən qoruma funksiyası daşıyır. Lakin film göstərir ki, bu divarlar bəzən uşaqları qorumaq əvəzinə onları cəmiyyətdən təcrid edən səssiz həbsxanaya çevrilir. Burada uşaqlıq vaxtından əvvəl böyüyür, məsumluq isə qorxu ilə əvəz olunur.

Pəncərə – simvol və ümid

Filmin adı təsadüfi seçilməyib. Pəncərə azadlığa baxışdır. Çölə açılan işıq zolağıdır. Amma həmin işığa çatmaq mümkün olmur.

Uşaqlar pəncərədən baxırlar — amma baxmaqla yaşamaq eyni deyil. O pəncərə həm ümiddir, həm də əlçatmazlıq. Həm çıxış yoludur, həm də acı reallığın xatırladıcısı.

Bu simvol film boyu dərin məna qazanır: cəmiyyət uşaqlara baxırmı, yoxsa sadəcə onların baxmasına imkan verir?

Rejissor baxışı və kino dili

Həsən və Ənvər Əbluc emosional şişirtmədən qaçaraq sakit, lakin təsirli kino dili qurublar. Film yüksək pafosdan uzaqdır. Burada dramatizm qışqırıqla yox, sükutla verilir.

Uzun pauzalar, baxışların dili, minimal məkan və ağır atmosfer tamaşaçını hadisələrin içərisinə çəkir. Zorakılıq açıq səhnələrlə deyil, hiss etdirilərək göstərilir. Bu isə ekran əsərinin psixoloji təsirini daha da artırır.

Dövrün aynası

1991-ci ilin sosial reallığı filmə açıq şəkildə sirayət edir. Dövlət institutlarının zəiflədiyi, sosial nəzarətin pozulduğu bir zamanda ən çox zərər görən təbəqə uşaqlar olur. “Pəncərə” bu reallığı sənət dili ilə təqdim edir.

Film konkret bir internatın hekayəsi kimi başlasa da, əslində daha böyük bir sual ortaya qoyur:

Cəmiyyət öz gələcəyini necə qoruyur?

Son söz

“Pəncərə” sadəcə bir film deyil. O, susqun uşaqların səssiz harayıdır.

Internat divarları arxasında baş verənlər bəzən gözə görünmür. Amma görünməməsi onların mövcud olmadığı anlamına gəlmir. Film tamaşaçıya seçim verir: ya pəncərədən baxıb keçmək, ya da o pəncərəni açmaq.

Çünki hər pəncərənin arxasında bir həyat var.

Və o həyat susursa, bu artıq təkcə onun yox — cəmiyyətin problemidir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.03.2026)