Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"

Bəzi filmlər var ki, baxılıb unudulur. Bəziləri isə bitəndən sonra başlayır. “İstintaq davam edir” məhz ikinci qəbildəndir. 1979-cu ildə Azərbaycanfilm kinostudiyasında çəkilən bu ekran əsəri 1978-ci ilin məşhur İstintaq filminin davamı olsa da, mahiyyətcə daha ağır, daha dərin və daha sərtdir. Rejissor Rasim Ocaqov, ssenari müəllifi isə yenə də insan ruhunun incə qatlarını ustalıqla açan Rüstəm İbrahimbəyovdir.

Bu tandem təsadüfi deyil. Ocaqov görüntü ilə susmağı bacarırdı, İbrahimbəyov isə susqunluğun içindəki fəryadı yazırdı.

İstintaq otağının divarları

İstintaq otaqları adətən dar olur. Pəncərələri ya kiçik, ya da ümumiyyətlə olmur. Hava ağır, zaman isə ləng keçir. Film məhz bu dar məkanda geniş bir cəmiyyət panoraması yaradır.

Burada sorğu-sual sadəcə hüquqi prosedur deyil. Hər sual bir yaraya toxunur. Hər cavab bir müdafiə divarıdır. Personajlar faktlardan çox özlərini qorumağa çalışırlar. Çünki insan üçün ən çətin şey həqiqəti etiraf etmək deyil — öz zəifliyini qəbul etməkdir.

Film bizə göstərir ki, cinayət anidən baş vermir. O, yavaş-yavaş yetişir. Laqeydliklə, qorxu ilə, susmaqla.

Günahkar kimdir?

Filmin ən güclü tərəfi qəti hökm verməməsidir. Burada qara ilə ağın sərhədi aydın deyil. Günahkar var, amma onu yaradan şərait də var.

Ocaqov heç kimi qəhrəmanlaşdırmır. Heç kimi şeytanlaşdırmır. O, insanı olduğu kimi göstərir — zəif, tərəddüdlü, qorxan və bəzən də öz marağı naminə susan.

Bu susmaq isə ən təhlükəli iştirakdır. Çünki bəzən cinayət təkcə hərəkətlə yox, hərəkətsizliklə də törədilir.

Sistem və fərd

Film sovet reallığında çəkilib. Qanun, intizam, nizam-intizam görüntüsü var. Amma bütün bu mexanizmin içində bir insan dayanır. Və o insanın vicdanı qanun kitabından daha mürəkkəbdir.

İstintaq aparan şəxs də, şübhəli də, şahid də — hamısı eyni sistemin içindədir. Heç kim tam azad deyil. Heç kim tam müstəqil deyil. Hər kəs müəyyən çərçivələrin içində qərar verir.

Bu məqamda film səssiz şəkildə soruşur:

Əgər insan azad deyilsə, onun günahı nə qədər özünə məxsusdur?

Kadr arxasındakı ustalıq

Rasim Ocaqovun kino dili emosional təmtəraqdan uzaqdır. O, gərginliyi musiqi ilə yox, pauza ilə qurur. Uzanan baxışlarla. İşığın üzlərdə yaratdığı kölgə ilə.

Kamera tez-tez personajların üzündə dayanır. Elə bil tamaşaçıdan tələb edir ki, qərarı sən ver. Sən mühakimə et. Çünki rejissor hökm oxumur.

Bu da filmi adi detektivdən çıxarıb fəlsəfi dram səviyyəsinə qaldırır.

“Davam edir” — zamansız ifadə

Filmin adı özlüyündə bir mesajdır. İstintaq davam edir.

Bu, konkret bir işin davamı deyil. Bu, cəmiyyətin özünə qarşı davam edən araşdırmadır. Bu, insanın öz daxilində apardığı mühakimədir.

İllər keçir. Dövrlər dəyişir. Sistemlər dağılır. Amma insanın daxili istintaqı bitmir. Hər kəs həyatının hansısa məqamında sorğu-suala çəkilir. Bəzən məhkəmə qarşısında, bəzən öz vicdanı qarşısında.

Bu film niyə bu gün də aktualdır?

Çünki insan dəyişmir.

Çünki qorxu dəyişmir.

Çünki susmaq hələ də ən rahat müdafiə üsuludur.

“İstintaq davam edir” bizə xatırladır ki, ədalət yalnız hökm demək deyil. Ədalət həqiqətlə üzləşməkdir. Özünü aldatmamaqdır.

Və bəzən ən ağır hökmü hakim yox, insan özü çıxarır.

Son söz

Bu filmə baxanda anlayırsan ki, istintaq otağının qapısı bağlansa da, suallar açıq qalır. Protokol yazılıb qurtarsa da, vicdanın yazısı silinmir.

Bəlkə də ona görə bu ekran əsəri illər keçsə də köhnəlmir.

Çünki onun mövzusu bir cinayət işi deyil — insanın özüdir.

Və insan olduqca…

İstintaq həqiqətən də davam edəcək.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.02.2026)