Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"
Qısa baxış və yaradıcı kontekst
“Qatil” filmi Azərbaycan Xalq Yazıçısı Elçinin eyniadlı pyesi əsasında ekranlaşdırılıb. Filmin ssenari müəllifi Elçindir, quruluşçu rejissoru isə Kamran Şahmərdandır. Ekran əsəri psixoloji dram janrında çəkilib və Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin sifarişi ilə C.Cabbarlı adına “Azərbaycanfilm” kinostudiyası tərəfindən Finlandiya və Gürcüstan studiyaları ilə birgə istehsal olunub. Filmin baş rollarında gürcü aktyorları Eka Çxeidze və Apollon Kublaşvili yer alır. Filmin 2015-ci ilin oktyabrında Bakıdakı gala-premyerası olub və VI Avropa Film Festivalı çərçivəsində nümayiş etdirilib.
Süjetin mərkəzi: qatil və qurban — hisslər və tənhalıq dinamikası
Filmin süjet xətti sadə kriminal tapmaca deyil. Əsas motivlər insanın daxilindəki çarpışmalardır — hisslər, çarəsizlik, ehtiras və məsuliyyət arasındakı mürəkkəb əlaqələr. Baş qəhrəmanın yaşadığı əhvalatlar bu motivləri aydın göstərir:
Gənc oğlan asan qazanc və şans axtarışı ilə qadınlarla münasibətə girir.
Onun əvvəllər aşiq olduğu müəlliməsi ilə yenidən qarşılaşması duyğular və mənəvi gərginliklər yaradır.
Bu qarşılaşma gəncin daxili boşluğunu və mənəvi çarəsizliyini gücləndirir, konflikti daha da dərinləşdirir.
O, yaşadığı sarsıntı və çarəsizlik içində həm özünə, həm də sevdiyinə zərər verməklə, bir növ öz xilaskarını axtarır.
Filmin sonunda görünür ki, qurban bəlkə də əvvəldən öz qatili — yəni xilaskarını — axtarırmış.
Bu süjet qatil obrazını yalnız kriminal motivlərlə deyil, psixoloji labirintlərlə zənginləşdirir. Cinayət burada xarici hadisə deyil, daxili münaqişənin nəticəsi kimi təqdim olunur.
Obrazlar və daxili konfliktlər
Filmdə əsas diqqət obrazlara və onların daxili dünyasına yönəldilib. Qatil və qurban anlayışı yalnız xarici təsvirlərlə verilmir:
Gəncin daxili dünyası qarışıq emosiyalar, keçmiş xatirələr, sevgi və nifrət hissləri ilə doludur.
Müəllimə obrazı isə mənəvi güc, sabitlik və hisslərin ağır labirintindən çıxış yolu axtarır.
Obrazlar arasındakı münasibətlər yalnız fiziki deyil, psixoloji dinamika ilə də ölçülür — hisslərin məğlubiyyəti və ya qələbəsi dramın gərginliyini daha da artırır.
Beləliklə, film yalnız “qatili tapmaq” üçün deyil, insanın özünü necə “qatilə çevirməyə” meyilli olduğunu araşdırır. Bu, humanist və ekzistensial motivlərlə zəngin bir yanaşmadır.
Janr və tematik qat
“Qatil” adi kriminal detektiv deyil; o, psixoloji dramla detektiv motivlərini birləşdirir. Filmin vacib xüsusiyyətləri bunlardır:
Obrazların daxilindəki çarpışmalar, sevgi və nifrət, arzular və qorxular ekran dilinə çevrilir.
Filmin mərkəzində duran sual belədir: insan öz hissləri qarşısında nə qədər sorumludur və nəzarətlidir?
Qatil kimdir sualı artıq kənara çıxır; sual belə olur: insan niyə və necə qatilə çevrilir?
Bu yanaşma filmi həm milli kino üçün, həm də janr üçün orijinal edir. Film kriminal motivlərlə psixoloji fokus arasında incə balans qurur və tamaşaçını düşünməyə çağırır.
Filmin mesajı və tamaşaçıya çağırış
“Qatil” kinoda cinayət motivini yalnız gizli tapmaca kimi təqdim etmir; o, insanın daxilindəki qaranlıq və işıqlı qatları araşdıran bir metaforadır. Filmin əsas mesajları bunlardır:
Daxili konfliktlər bəzən xarici cinayətlərdən daha mürəkkəbdir.
Hisslər və ehtiras insanı necə dəyişdirə bilər.
Qurban və qatil rolunun sərhədləri çox vaxt biz öz daxilimizdə formalaşır.
Filmin çağırışı açıqdır: tamaşaçı yalnız cavabı tapmaqla kifayətlənməməli, hər səhnədə öz daxili labirintinə baxmalı, hisslərini, qorxularını və ehtiraslarını tanımalı, onları idarə etməyi öyrənməlidir.
Və nəhayət
“Qatil” göstərir ki, həqiqi cinayət yalnız əl qaldırmaq və qan tökmək deyil. Həqiqi cinayət daxildəki qaranlıqdır, təslim olmaqdır, seçim qarşısında özünü itirməkdir. Hər birimiz o qaranlıqla üz-üzəyik. Filmin çağırışı isə sərtdir: qorxuların köləsi olmaq yox, onları anlamaq, qəbul etmək və məsuliyyətlə üzləşmək — insan olmaq budur.
Və ən vacibi: “Qatil” bizə xatırladır ki, hər daxili labirintdə bir işıq var. O işığı görmək üçün isə gözləri açmaq, ürəyi hazırlamaq və cəsarət tapmaq lazımdır. İnsan olmaq, bəzən ən çətin labirintdən keçmək deməkdir.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(11.02.2026)
