Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"

1968-ci ildə çəkilmiş, 1969-cu ildə tamaşaçıya təqdim olunan “Mən ki gözəl deyildim” filmi Azərbaycan kinosunda insanın daxili dünyasına yönələn ən kövrək və səmimi ekran işlərindən biridir. Bu film nə böyük döyüşlərdən, nə də tarixi çevrilişlərdən danışır. O, bir insanın taleyində baş verən səssiz faciəni, görünməyən ağrını və cəmiyyətin susaraq verdiyi hökmləri kino dilinə çevirir.

Quruluşçu rejissorlar: Tofiq Tağızadə, Ağarza Quliyev, Ramiz Əsgərov

Janr: Psixoloji-dram

Çəkilmə ili: 1968

Film real həyat müşahidələrindən doğan bədii hekayədir və əsasən qadın taleyi üzərindən cəmiyyətin gözəllik, dəyər və qəbul anlayışlarını sorğulayır.

Süjet və ideya xətti

“Mən ki gözəl deyildim” filminin süjeti böyük hadisələr üzərində qurulmayıb. Burada əsas hadisə insanın özünə dediyi cümlədir. Film bir qadının həyat yolunu, onun daxili sarsıntılarını, cəmiyyətin görünməz divarları arasında sıxılıb qalan arzularını təsvir edir.

Qəhrəman gözəllik anlayışının dar çərçivəsinə sığmayan bir qadındır. O, nə etiraz edir, nə də üsyan qaldırır. Sadəcə yaşayır. Amma bu “yaşamaq” hər gün özünə bir az da çəkilən xətt deməkdir. Film göstərir ki, bəzən insanı məhv edən açıq nifrət yox, səssiz qəbul edilməməkdir.

Obrazlar və insan taleyi

Filmin mərkəzində dayanan qadın obrazı idealizə edilmir. O, nə güclü qəhrəman, nə də acınacaqlı fiqur kimi təqdim olunur. O, həyatın içindədir — tərəddüd edən, düşünən, susan bir insan kimi.

Filmdəki digər obrazlar da onun taleyini tamamlayan sosial mühitin parçalarıdır. Hər baxış, hər yarımçıq cümlə, hər susqun münasibət qəhrəmanın daxili yükünü bir az da ağırlaşdırır. Bu mühitdə qadının özünə verdiyi hökm tədricən formalaşır.

— “Mən ki gözəl deyildim…”

— “Bunu sən deyirsən, yoxsa sənə belə yaşamağı öyrədiblər?”

Bu dialoq filmin ideya açarıdır.

Sevgi və qəbul olunmaq arzusu

Filmdə sevgi romantik xilas yolu kimi təqdim edilmir. Burada sevgi daha çox bir ehtiyacdır — qəbul olunmaq ehtiyacı. Qəhrəman sevilmək istəmir, o sadəcə olduğu kimi qalmaq istəyir.

— “Mənim də arzularım vardı.”

— “Arzu hər kəs üçün deyil.”

Bu cümlələr filmin emosional yükünü səssiz şəkildə daşıyır. Burada göz yaşı yoxdur, qışqırıq yoxdur. Amma ağrı var — sakit, ağır və tanış ağrı.

Kino dili və rejissor yanaşması

Rejissorlar hadisələri deyil, hadisəsizliyi ön plana çıxarırlar. Kamera tez-tez obrazların üzərində dayanır, pauzalar uzanır, səssizlik dialoq qədər danışır. Bu səssizlik qadının cəmiyyət içində susdurulmuş səsinin simvoluna çevrilir.

Vizual həll sadədir, lakin məqsədyönlüdür. Heç bir artıq detal yoxdur. Hər kadr qəhrəmanın daxili vəziyyətinə xidmət edir. Musiqi isə ön plana çıxmır, sadəcə hissləri tamamlayır.

Təsir və mənəvi yük

“Mən ki gözəl deyildim” Azərbaycan kinosunda qadın psixologiyasına yönələn ən səmimi ekran işlərindən biri kimi dəyərləndirilir. Film tamaşaçını mühakimə etmir, amma sual verir. O suallar isə bitəndən sonra da insanın içində qalır.

Bu film bizə göstərir ki, gözəllik bəzən görünmür, çünki ona baxmağı öyrətməyiblər. Və bəzən insanın faciəsi çirkin olması yox, heç vaxt görülməməsidir.

Son söz

“Mən ki gözəl deyildim” — bir qadının özünə dediyi cümlə ilə başlayan, amma bütöv bir cəmiyyətə ünvanlanan ekran etirafıdır. Bu film bizə xatırladır ki, insanın dəyəri üz cizgilərində yox, daşıdığı ağrıda, səbrində və susaraq yaşamağı bacarmasında gizlidir.

Bəzən ən ağır həqiqətlər ucadan deyil, pıçıltı ilə deyilir.

Bu film də məhz o pıçıltıdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.01.2026)