Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"
Filmimiz: “Böyük Dayaq” (1962)
Rejissor: Həbib İsmayılov
Ssenari müəllifi: İsmayıl Şıxlı (eyni adlı romanı əsasında)
Çəkilmə ili: 1962
Janr: Sosial‑psixoloji dram
İstehsal: “Azərbaycanfilm” kinostudiyası
Dil: Azərbaycan dili
Format: Ağ‑qara
Filmin ümumi mənzərəsi
“Böyük Dayaq” Azərbaycan kinosunda kənd həyatını, insan xarakterini və mənəvi dəyərləri ən real və ağrılı şəkildə göstərən klassik filmlərdən biridir. Film yalnız bir dövrün hekayəsi deyil — insanın dayağının harada olduğunu sorğulayan fəlsəfi ekran əsəridir.
Hadisələr Azərbaycan kəndində cərəyan edir. Kolxoz həyatı, kollektiv əmək, kənd camaatının bir‑biri ilə münasibətləri filmin əsas fonunu təşkil edir. Lakin film sırf ideoloji kolxoz təbliğatı deyil — əksinə, insanların daxilindəki ziddiyyətləri, vicdanla qorxu, dürüstlüklə mənafeyin toqquşmasını açıq şəkildə göstərir.
Süjet və əsas ideya
Filmin mərkəzində Rüstəm kişi dayanır — o, kolxoz sədri kimi həm idarəçi, həm də mənəvi nümunə olmalıdır. Amma “Böyük Dayaq” bizə göstərir ki, hakimiyyət mövqeyi insanı avtomatik olaraq güclü və ədalətli etmir.
Rüstəm kişinin qarşısında çətin seçimlər dayanır:
şəxsi münasibətlərmi, yoxsa ictimai ədalət?
rahatlıqmı, yoxsa vicdan?
qorxumu, yoxsa məsuliyyət?
Film addım‑addım bu sualların cavabını axtarır və tamaşaçını da düşünməyə məcbur edir. Əslində “böyük dayaq” nədir?
Vəzifə?
İnsanlar?
Yoxsa vicdan?
Aktyor oyunu və obrazlar
Filmin aktyor ansamblı Azərbaycan kinosunun ən güclü aktyor məktəbinə söykənir. Obrazlar süni deyil, şişirdilməyib — real, canlı, kənd insanı kimidir.
Aktyorların baxışları, sükutları, dialoqları filmin əsas emosional yükünü daşıyır. Xüsusilə dramatik səhnələrdə sözsüz oyun çox güclüdür — bu da filmin psixoloji dərinliyini artırır.
Rejissor işi və kino dili
Həbib İsmayılov bu filmdə:
sadə kadr quruluşu,
uzun planlar,
təbii işıqlandırma
ilə realist kino üslubu yaradıb.
Ağ‑qara format filmin emosional yükünü daha da gücləndirir. Kənd mənzərələri romantik yox, həyatın olduğu kimi göstərilməsi üçün istifadə olunur.
Bu film “baxmaq” üçün deyil, anlamaq üçün çəkilib.
Fəlsəfi və ictimai məna
“Böyük Dayaq” təkcə kənd və kolxoz haqqında deyil. Bu film:
rəhbərliyin məsuliyyəti,
insanın daxili dayağı,
cəmiyyət qarşısında vicdan borcu
haqqında çox ciddi suallar qoyur.
Film açıq mesaj verir:
İnsanı ayaqda saxlayan nə vəzifədir, nə qorxu, nə də kütlə — onu ayaqda saxlayan yalnız vicdandır.
Bu fikir bu gün də aktuallığını qoruyur.
Azərbaycan kino tarixində yeri
“Böyük Dayaq”:
Azərbaycan sosial‑psixoloji dram janrının əsas filmlərindən biridir
Kənd mövzusunu ideallaşdırmadan göstərən nadir klassiklərdəndir
İsmayıl Şıxlının ədəbiyyatının kinoya uğurlu keçid nümunəsidir
Bu film Azərbaycan kinosunun daxili yetkinlik mərhələsini təmsil edir.
Nəticə və tövsiyə
“Böyük Dayaq”: dərin, ağır, düşündürücü, zamansız bir filmdir.
Bu ekran əsəri sensasiya axtaranlar üçün deyil, düşünmək istəyənlər üçündür. Klassik Azərbaycan kinosunu anlamaq istəyən hər kəs üçün mütləq baxılmalı filmdir.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(16.01.2026)
