Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"

Azərbaycan kinosu bir zamanlar sadə, amma dərindən təsir edən bir sənət vasitəsi idi. Keçmişin filmləri insanlara yalnız hekayə anlatmaqla kifayətlənmirdi; onlar cəmiyyətin, ailənin və insan duyğularının aynası kimi çıxış edirdi. Kino salonları bir körpü rolunu oynayır, izləyiciləri həm gülüşə, həm də düşüncəyə sövq edirdi. Hər film bir xatirə, həyat dərsi və emosional səyahət idi.

Keçmiş filmləri həyatın ritmi sadə, amma dərin mənalı idi. Məsələn, “Arşın Mal Alan” yalnız sevgi hekayəsi deyil, həm də mədəniyyət, musiqi və ənənələr ilə dolu idi. Məkanlar kənd və şəhər mənzərələrini birləşdirir, hər dialoq bir gülüş, hər səhnə isə dərin emosional təsir daşıyırdı. Bir səhnədə Baş Gövhər belə deyirdi:

“Mənim ürəyim səninlə, amma adət-ənənə önəmlidir, hər addımımızı düşünərək atmalıyıq.”

Bu cümlə yalnız dialoq deyil, həm də dövrün ailə və mədəni dəyərlərini əks etdirirdi. Hər baxış, hər musiqi fraqmenti izləyici üçün həm vizual, həm də emosional zənginlik yaradırdı.

“Sevil” filmində isə ailə və cəmiyyətin qarşılıqlı təsiri, gənclərin arzuları və qayğıları əks olunurdu. Kənd səhnələrindən birində belə deyilir:

“Hər insanın arzusu var, amma unutma ki, ailənin xoşbəxtliyi də sənin əlindədir.”

Sadə, amma dərindən təsir edən bu dialoq izləyiciyə həm nostalji, həm də dərs verir, sosial mesajı təbii şəkildə çatdırırdı. Hər səhnədə kənd həyatı, ailə münasibətləri və dostluq əlaqələri bir-birinə hörülmüşdü. Film boyunca yaşanan kiçik qəzəblər, səmimi söhbətlər və gülüşlər — bütün bunlar o dövrün həyat ritmini ekran qarşısına gətirirdi.

“Əhməd haradadır?” filmi isə kənd və şəhər həyatını paralel göstərərək insan psixologiyasını və sosial problemləri əks etdirirdi. Gənc Əhməd bir səhnədə deyirdi:

“Bəzən insan yaşadığı yerdən qaçmaq istəyir, amma kökünü unutmaq olmaz.”

Bu, izləyici üçün yalnız hekayə deyil, yaşanmış həyat dərsi idi. Film kənd həyatı və ailə münasibətlərini göstərməklə, insanın daxili dünyasını da təsvir edirdi. Hər səhnə həm emosional, həm də sosial dərinlik daşıyırdı.

İndiki filmlər isə texnologiya və modern estetik anlayışların təsiri ilə fərqlənir. Kameralar daha dinamik, səhnələr daha vizual, effektlər və musiqi daha geniş istifadə olunur. Mövzular həm aktual, həm də sosial mesaj daşıyır. Məsələn, “Dədə Qorqud” epik bir hekayə təqdim edir. Bir səhnədə qəhrəman deyir:

“Mən qorxumla yox, ürəyimlə vuruşuram!”

Bu cümlə yalnız qəhrəmanın mübarizəsini deyil, həm də dəyərləri və idealı izləyiciyə çatdırır. Film boyunca epik səhnələr, böyük müharibələr və dramatik dialoqlar izləyici üçün həm vizual, həm də emosional zənginlik yaradır.

“Köhnə Bərə” şəhər həyatının sürətini, müasir ailə münasibətlərini və insan psixologiyasını ön plana çıxarır. Film boyunca bir dialoq diqqət çəkir:

“Hər şey sürətlənib, amma hissləri unutmamaq lazımdır.”

Sahə kadrları, şəhərin gediş-gəlişi, ailə və dostluq səhnələri ilə birləşərək, izləyiciyə həm şəhər həyatının sürətini, həm də insan münasibətlərinin mürəkkəbliyini göstərir.

Amma mahiyyət dəyişməyib: keçmişin səmimiyyəti və indinin dinamizmi birləşəndə, Azərbaycan kinosu həm xatirələri qoruyan, həm də gələcək nəsillərə mesaj ötürən bir sənət olaraq qalır. Keçmiş filmlərin sadəliyi ilə indiki filmlərin texnoloji imkanları bir araya gəldikdə, izləyici həm nostalji, həm də müasir estetik zövq alır.

Azərbaycan kinosu göstərir ki, zaman dəyişir, amma insan duyğuları, xatirələr və sosial-mədəni dəyərlər sabit qalır. Keçmiş filmlərdəki kənd həyatı, indiki filmlərdəki şəhər həyatı, texnologiya və sürət — bütün bunlar bir-birini tamamlayır. Heç bir texnologiya insan hisslərini tam əvəz edə bilməz, sadəcə onları yeni vasitələrlə çatdırır.

Hər bir film göstərir ki, keçmiş və indinin körpüsü yalnız texnologiyada deyil, insan qəlbində qurulur. Keçmişin sadəliyi ilə indinin ritmini birləşdirəndə, Azərbaycan kinosu həm xatirələri qoruyan, həm də gələcək nəsillərə mesaj ötürən bir sənət olaraq qalır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.01.2026)