Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"

Rejissor: Rasim Ocaqov

Çəkilmə ili: 1991

Qəzəlxan təkcə musiqi filmi deyil; bu, Azərbaycan ədəbi ruhunun, tarixi keçmişinin və böyük sənətçinin daxili dünyasının ekranlaşdırılmış səsi kimi qiymətləndirilir. Film Ümummilli Şair Əliağa Vahidin həyatına və yaradıcılığına həsr olunub — klassik və muğam ruhunu müasir kinonun poetik dili ilə birləşdirir.

Film kimdən bəhs edir?

Qəzəlxan obrazı konkret bir ad deyil; bu, Əliağa Vahid adlı lirik şairin ümumiləşdirilmiş, poetik mənzərəsini yaradan bədii personajdır. Əliağa Vahid ədəbi dünyada yalnız söz ustadı deyil — o, dərin hissləri, daxili eşqi və insan ruhunun mürəkkəbliyini ifadə edən şair idi.

Filmdə konkret adlar çox işlənmir; rejissor və ssenarist Vahidi əhatə edən insanları dəqiq adlandırmadan, onun həyatının müxtəlif məqamlarını xronoloji ardıcıllıqla göstərir. Bu texnika tamaşaçını bir şəxsdən daha geniş bir bədii portretə aparır: şairin ruhu, düşüncə tərzi, yazı və musiqi ilə olan səciyyəvi bağı ön plandadır.

Musiqi, ritm və ruh

Film musiqini sadəcə fon kimi deyil — hikayənin damarına qovuşan bir element kimi işləyir. Klassik Azərbaycan muğamlarının və təsniflərin zərif notları qəhrəmanın iç dünyasını açır və onun eşq, itki, qaranlıq və aydınlıq arasındakı sınaqlarını daha dərin hiss etdirməyə kömək edir.

Hər melodiyanın titrəməsi, hər muğamın ritmi səhnədə bir emosional yansıtma yaradır — bu musiqi olmadan film yarımçıq qalar. Bəzi səhnələrdə isə Vahidin öz səsi də səsləndirilir ki, tamaşaçını sanki şairin iç dünyasına girirmiş kimi hiss etdirir.

Publisistik baxış — sənət və cəmiyyət

Qəzəlxan bizə xatırladır ki, söz və musiqi insan ruhunun aynasıdır. Film yalnız tarixi şəxsiyyətin hekayəsi deyil — o, həyat, eşq və yaradıcı azadlıq haqqında düşünməyə məcbur edən bir əsərdir. Əliağa Vahid obrazı bu baxımdan daha universal, bütün dövrlərin insanları üçün əhəmiyyətli bir simvola çevrilir: o, öz hisslərini, ağırlıqlarını və arzularını söz və ritmlərlə dilə gətirən duyğular alimi kimi təqdim olunur.

Bu ekran işində sənət — həm sözün, həm də musiqinin gücü — cəmiyyətin səsi ilə şəxsi hisslər arasında unikal bir körpü yaradır. Film bizə göstərir ki, sənət insanı yalnız əyləndirmir, onun daxili səsini oyadır və həyata daha dərin baxmağı öyrədir.

Yekun — ruhun səyahəti

Qəzəlxan Azərbaycan kino tarixində yalnız biqrafik obraz yaratmır; o, bir dövrün, bir həyat tərzinin və bir insan duyğusunun ekranlaşdırılmış tarixi kimi qalıb. Film tamaşaçını səssiz düşüncənin dərin qatlarına aparır, hisslərin ritmini tanıtdırır və onu söz və musiqi ilə düşünməyə sövq edir.

Bu əsər bizə xatırladır ki, həyatın ən mürəkkəb sualları — eşq, azadlıq, yaradıcılıq, qaranlıq və aydınlıq — əslində bir muğam kimi davamlı olaraq səslənir və hər bir insanın ritmi ilə cavab tapır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.01.2026)