Göylərin əfsanəsi: "Atəş ramı" ilə tarix yazan Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı Zaur Nudirəliyev
Murad Vəlixanov,
"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi
Azərbaycan hərb tarixinə adını əbədi həkk etmiş pilot, Müdafiə Nazirliyinin Hərbi Hava Qüvvələrinin HHQ polkovniki, Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı Zaur İsmayıl oğlu Nudirəliyev, 44 günlük Vətən müharibəsinin ilk günlərindən göylərdə dastana çevrilmiş bir simadır. O, idarə etdiyi "Su-25" hücum təyyarəsi ilə düşmənə endirdiyi sarsıdıcı zərbələr və ömrünün son saniyəsində qəbul etdiyi fədakar hərbi qərarı ilə İkinci Dünya müharibəsindəki əfsanəvi pilotların fədakarlığını müasir dövrümüzdə yenidən canlandırmışdır.
Göylərə bağlanan ömür: Bakıdan asimanlara
Zaur Nudirəliyev 1 sentyabr 1978-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Hələ uşaq yaşlarından səmaya, təyyarələrə olan sevgisi onu hərbi təhsilə yönəldir:
Təhsili: 1985–1992-ci illərdə Bakı şəhərinin 192 nömrəli tam orta məktəbində, 1992–1995-ci illərdə isə Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Liseydə təhsil alıb.
Ali peşə hazırlığı: 1995-ci ildə Türkiyə Respublikası Hava Hərbi Məktəbinə Hava Harp Okulu qəbul olub və 2000-ci ildə bu ali təhsil müəssisəsini uğurla başa vuraraq hərbi təyyarəçi kimi doğma vətənə qayıdıb.
Zaur Nudirəliyev Azərbaycan HHQ-də xidmət etdiyi illər ərzində ən təcrübəli pilotlardan birinə çevrilir. O, hərbi hissə komandirinin uçuş hazırlığı üzrə müavini uçuş planlaşdırma şöbəsinin rəisi vəzifəsinə qədər yüksələrək polkovnik rütbəsini daşıyırdı. "Su-25" hücum təyyarəsinin peşəkar pilotu olan Zaur, gənc təyyarəçilərin yetişdirilməsində də əvəzsiz rol oynamışdı.
Vətən müharibəsi və səma döyüşləri
27 sentyabr 2020-ci ildə Vətən müharibəsi başlayanda polkovnik Zaur Nudirəliyev hərbi təyyarəçi kimi dərhal ön xəttə atıldı. O, düşmənin illərlə qurduğu və "keçilməz" adlandırdığı hava hücumundan müdafiə HHM sistemlərini sıradan çıxarmaq və yerüstü canlı qüvvəsini məhv etmək üçün təhlükəli uçuşlar həyata keçirirdi.
Müharibənin ilk günlərində onun idarə etdiyi təyyarə düşmənin sığınacaqlarını, komanda məntəqələrini və ağır texnika karvanlarını darmadağın etdi. Təcrübəli pilot kimi səmada etdiyi manevrlər erməni ordusunun radiolokasiya sistemlərini iflic vəziyyətinə salırdı.
4 oktyabr: Müasir hərb tarixinin "atəş ramı" Qastello fenomeni
4 oktyabr 2020-ci ildə polkovnik Zaur Nudirəliyev növbəti döyüş tapşırığını yerinə yetirmək üçün Cəbrayıl rayonu istiqamətində havalanır. Tapşırıq uğurla icra edilir və düşmənin mühüm hədəfləri vurulur. Lakin geri qayıdarkən, onun "Su-25" təyyarəsi düşmənin zenit-raket kompleksi tərəfindən hədəfə alınır və vurulur.
O kritik saniyələrdə baş verənlər:
Katapult imkanı: Təyyarə zədələnsə də, polkovnikin katapult edərək paraşütlə atılaraq sağ qalmaq şansı var idi. Lakin hadisə düşmən mövqelərinin üzərində baş verirdi və atılacağı təqdirdə o, ermənilərə canlı əsir düşəcəkdi. Yüksək rütbəli kəşfiyyat və uçuş məlumatlarına malik bir polkovnikin əsir düşməsi hərbi qanunlara görə yolverilməz idi.
Tarixi qərar: Zaur Nudirəliyev katapult etməkdən qətiyyətlə imtina edir. O, alovlanan təyyarəni yerə doğru deyil, aşağıda qaçışan və cəm halda dayanan erməni hərbçilərinin və hərbi texnikasının düz mərkəzinə istiqamətləndirir.
Nəticə: "Su-25" böyük bir sürətlə düşmən səngərinə çırpılır. Güclü partlayış nəticəsində onlarla düşmən əsgəri və çoxlu sayda hərbi texnika yerindəcə məhv edilir. Zaur Nudirəliyev öz canı bahasına düşmənə ağır zərbə vuraraq qəhrəmancasına şəhid olur.
Hərb elmində bu fədakarlıq "atəş ramı" odlu taran adlanır. Zaur Nudirəliyev bu addımı ilə özünü fəda edərək Azərbaycan əsgərinin düşmənə təslim olmayan ruhunu bütün dünyaya nümayiş etdirdi.
Ali mükafatlar və əbədi ehtiram
Polkovnik Zaur Nudirəliyevin bu unikal rəşadəti dövlət tərəfindən ən yüksək səviyyədə qiymətləndirilmişdir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamları ilə o, ölümündən sonra aşağıdakı ali mükafatlara layiq görülmüşdür:
"Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" adı — Azərbaycanın ən ali hərbi təltifatı
"Vətən uğrunda" medalı
"Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı
"Füzulinin azad olunmasına görə" medalı
"Qubadlının azad olunmasına görə" medalı
Şəhid polkovnik Bakı şəhərində, İkinci Fəxri Xiyabanda hərbi ehtiramla dəfn olunub. Onun xatirəsini əbədiləşdirmək üçün vaxtilə oxuduğu Sabunçu rayonu, Zabrat qəsəbəsindəki 192 nömrəli tam orta məktəbə və paytaxtın mərkəzi küçələrindən birinə Zaur Nudirəliyevin adı verilmişdir.
Göylərin hakimi, yerdə isə düşmənin qənimi olan bu böyük komandirin və pilotun xatirəsi Azərbaycan xalqının qəlbində əbədi yaşayacaqdır. Ruhu şad olsun!
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(01.09.2026)
