Kəşfiyyat intellekti və Şuşaya açılan yol: Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı Anar Əliyevin cildlərə sığmayan dastan bənzəri həyatı

Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin polkovnik-leytenantı, Naxçıvan Əlahiddə Ümumqoşun Ordusunun Xüsusi Təyinatlı Bölməsinin əfsanəvi komandiri Anar Vaqif oğlu Əliyev müasir Azərbaycan hərb tarixinə adı qızıl hərflərlə həkk olunmuş strateqdir. O, təkcə cəbhədə göstərdiyi qorxmazlıqla deyil, həm də usta kəşfiyyatçı zəkası, dərin hərbi fəlsəfəsi və Ali Baş Komandana etdiyi rəsmi məruzə ilə Silahlı Qüvvələrin parlaq simalarından birinə çevrilmişdir.

Kökü Kəlbəcərə dayanan nəsil, ziyalı ailəsi və qaçqınlıq ağrısı

Soykökü və doğumu:

 Anar Əliyev 28 avqust 1980-ci ildə Kəlbəcər rayonunun Boyaqlı kəndində anadan olmuşdur. O, Kəlbəcərin qədim sakinlərindən və əsilzadə soylarından hesab olunan "Kalvavəllər" Kərbəlayi Vəlinin nəsli şəcərəsinə mənsub idi.

Müəllim ailəsi:

Atası Vaqif Əliyev və anası Səkinə Bayramova hər ikisi Azərbaycan Dövlət Dillər İnstitutunun məzunları olan ingilis dili müəllimləri idilər. Anarın uşaqlıq illərində ailənin iş təyinatı Ağdərə rayonunun Göyarx kəndinə verilir. O, ibtidai təhsilini burada, rusdilli Levonarx məktəbində alır.

Məcburi köçkünlük illəri:

1988-ci ildə Qarabağda separatizm baş qaldıranda ailə Ağdərəni, 1993-cü ildə isə doğma yurdları Kəlbəcəri tərk etməli olur. Onlar Tərtər rayonunun Bəyimsarov kəndində məskunlaşırlar. Erkən yaşlarında didərginlik ağrısını yaşayan Anar, hələ uşaq ikən özünə bir söz verir: Zabit olub yurdu geri almaq!

Dəbilqə altındakı beş dil: "USTA" dərəcəli beynəlxalq hərbi zəka

Anar Əliyev Azərbaycan ordusunda intellektual hazırlığı ilə digər həm MK məzunlarından kəskin fərqlənirdi. O, hərbi sahədə yüksək peşəkarlığı bildirən rəsmi "USTA" dərəcəli hərbi qulluqçu statusunu qazanmışdı.

Hərbi təhsil xətti:

1995–1997-ci illərdə Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Liseydə, 1997–2001-ci illərdə Bakı Ali Birləşmiş Komandanlıq Məktəbinin "Qoşun kəşfiyyatı" ixtisası üzrə ali hərbi təhsil almışdır. Bilik və taktikalarını təkmilləşdirmək üçün 2012–2014-cü illərdə Silahlı Qüvvələrin Hərbi Akademiyasının magistratura pilləsini uğurla bitirmişdir.

Dil bilgisi: 

Müəllim ailəsində böyüməyin verdiyi üstünlüklə Anar Əliyev kəşfiyyat fəaliyyətində həlledici rol oynayan 5 dili - Azərbaycan, türk, ingilis, rus və erməni dilləri mükəmməl səviyyədə bilirdi.

Dünya ordularının təcrübəsi:

O, fərqli illərdə Azərbaycanı beynəlxalq miqyasda təmsil etmişdir: 

  2003 Türkiyə: "Təməl Paraşüt" və xüsusi komando kursu 

 2005 Macarıstan: Təkmilləşdirilmiş hərbi ingilis dili kursu 

 2006 Çexiya: "Sülhməramlı əməliyyat təlimatçısı" proqramı 

  2007 İsveçrə: Dağ atıcılığı və çətin şəraitdə sağ qalma kursları 

2015-ci ildə xidməti nailiyyətlərinə görə vaxtından əvvəl polkovnik-leytenant rütbəsi ilə təltif olunmuşdu.

Naxçıvanda qazanılan zəfər: Günnüt əməliyyatı

Anar Əliyev Naxçıvan Əlahiddə Ümumqoşun Ordusunda xidmət edərkən 2018-ci ilin may ayında baş tutan məşhur Günnüt əməliyyatının əsas planlaşdırıcılarından və icraçılarından olmuşdur.

Onun rəhbərlik etdiyi xüsusi təyinatlı qrupların qəfil əks-həmləsi nəticəsində Şərur rayonunun Günnüt kəndi, Qızılqaya dağı, Qaraqaya dağı və "Ağbulaq" yüksəkliyi düşməndən azad edilmişdir. Azərbaycan ordusuna Ermənistanın Dərələyəz mahalındakı strateji yolları nəzarətdə saxlamaq imkanı verən bu zəfərə görə Anar Əliyev şəxsən Prezident İlham Əliyev tərəfindən "Şücaətə görə" medalı ilə təltif olunmuşdur. 2019-cu ildə isə Türkiyədə keçirilən genişmiqyaslı "Qars-2019" beynəlxalq qış təlimində Azərbaycan xüsusi təyinatlı qüvvələrinin rəhbəri kimi iştirak etmiş və qrupu birinciliyə daşımışdır.

Vətən müharibəsi və Zəngilan zəfərinin tarixi məruzəsi

27 sentyabr 2020-ci ildə Vətən müharibəsi başlayanda Anar Əliyev dərhal cəbhəyə atılmaq istəsə də, rəhbərlik etdiyi elit Naxçıvan xüsusi təyinatlı briqadası strateji əmrlə oktyabrın 11-də cəbhə xəttinə cəlb olunur.

Döyüş marşrutu: Füzulidən başlayaraq Cəbrayıl, Qubadlı və Zəngilan rayonlarının yaşayış məntəqələrinin və strateji dərələrinin təmizlənməsində birbaşa xüsusi əməliyyatları idarə etmişdir. Düşmən qərargahlarının darmadağın edilməsində onun kəşfiyyat taktikaları həlledici rol oynamışdır.

Tarixə keçən o an: Zəngilan şəhəri Ermənistan işğalından tam azad edildikdən sonra, binanın üzərinə şanlı Azərbaycan bayrağı sancılır. Dövlət televiziyası ilə bütün dünyaya yayımlanan və xalqın yaddaşına həkk olunan o qürurverici kadrda Ali Baş Komandan İlham Əliyevə şəhərin azad olunması barədə dik və məğrur duruşla rəsmi hərbi məruzəni edən zabit məhz polkovnik-leytenant Anar Əliyev idi.

Tuğ kəndində qoşa şəhadət: Komandir və həkim fədakarlığı

Zəngilandan sonra briqadanın hədəfi Şuşaya gedən strateji arteriyanı açmaq üçün Xocavənd rayonunun mərkəzi nöqtələrini tutmaq idi. 21 oktyabr 2020-ci ildə Xocavəndin Tuğ kəndi və "772 metr" yüksəkliyi istiqamətində son dərəcə amansız döyüşlər başlayır. Bu ərazi Şuşaya daxil olacaq qüvvələrimizin cinah təhlükəsizliyini təmin etmək üçün mütləq ələ keçirilməli idi.

Döyüşün ən kritik anında Anar Əliyev öndə vuruşarkən qəfil düşmən gülləsi ilə sağ qolundan, ardınca isə göz nahiyəsindən ağır yaralanır. Hərbi nizamnaməyə görə, yüksək rütbəli komandiri döyüş meydanından sanitar və ya feldşer çıxarmalı olsa da, gənc hərbi həkim, leytenant Adil Əfəndiyev tabeliyində vuruşduğu komandirini xilas etmək üçün israrla irəli atılır. Adil həkim Anarın yanına çataraq onun gözünə ilk yardımı ağrıkəsici iynəni vurduğu anda, pusquda duran erməni snayperinin açdığı atəş həkimin birbaşa ürəyinə dəyir. Paralel olaraq qarşı tərəfin atdığı əl qumbarasının onların düz yaxınlığında partlaması və intensiv atəş nəticəsində hər iki qəhrəman eyni saniyələrdə, yan-yana şəhidlik zirvəsinə ucalırlar.

Onların nəşi oktyabrın 23-də mühasirədən çıxarılaraq Füzuliyə, oradan isə ailəsinin yaşadığı Tərtərə gətirilmişdir. Oktyabrın 25-də polkovnik-leytenant Anar Əliyev böyük bir izdihamla, Müdafiə Nazirliyinin yaylım atəşi altında Bakıdakı II Fəxri Xiyabanda dəfn edilmişdir.

Geridə qalan ailə və qəhrəmanın əbədi irsi

Anar Əliyev ailəsinə olduqca bağlı bir insan idi. Həyat yoldaşı Vüsalə xanım müsahibələrində onun haqqında belə deyir:

"Anar çox ailəcanlı idi, uşaqları ilə nəfəs alırdı. Hərbçilik nə qədər çətin olsa da, evə gələndə bunu bizə büruzə verməzdi. İstəmirdi ki, az da olsa narahatlıq keçirək... Yoxluğu ilə ürəyimizə elə bir dağ çəkdi ki, göynərtisi heç zaman getməyəcək."

Şəhidimizin geridə Nigar adlı bir qızı və Əli adlı bir oğlu yadigar qalmışdır. Ömür-gün yoldaşı Vüsalə Əliyeva da şəhidinin yolunu davam etdirərək hərbi sahədə xidmətə başlamış və ona müvafiq rütbə təqdim olunmuşdur.

Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin müvafiq sərəncamları ilə Anar Əliyev ölümündən sonra ölkənin ən ali hərbi dərəcəsinə "Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür. O, həmçinin aşağıdakı dövlət medalları ilə təltif olunmuşdur:

1."Vətən uğrunda" medalı

2."Şuşanın azad olunmasına görə" medalı

3."Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı

4."Füzulinin azad olunmasına görə" medalı

Onun əziz xatirəsini əbədiləşdirmək məqsədilə Tərtər şəhərində mərkəzi küçələrdən birinə qəhrəmanımızın adı verilmiş, Gəncə şəhərində fəaliyyət göstərən Kəlbəcər rayon 2 nömrəli tam orta məktəbi Anar Əliyevin adına rəsmiləşdirilmişdir.

2021-ci ildə isə tanınmış yazıçı Əli İsmayılov onun şərəfli ömür yolunu gələcək nəsillərə ötürmək üçün "İgid ölər, adı qalar" adlı bioqrafik kitab nəşr etdirmişdir.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.08.2026)