Fatimə Məmmədova,
"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi
Birneçə iləvvəl "görüşmək", "ayrılmaq", "xəyanət", "etibar" kimisözlərmünasibətlərhaqqındadanışarkənkifayətedirdi. Bu gün isə xüsusilə sosial şəbəkələrdə və gənclər arasında tamam fərqli ifadələr işlədilir. "Mənə ghosting etdi", "onda red flag çoxdur", "love bombing yaşayırdım", "situationship-də qalmışam" kimi cümlələr artıq gündəlik danışığın bir hissəsinə çevrilib.
Bu terminlərin böyük əksəriyyəti ingilis dilindən gəlsə də, qısa müddətdə dünyanın müxtəlif ölkələrində, o cümlədən Azərbaycanda gənclərin lüğətinə daxil olub. Onların yayılmasında xüsusilə "TikTok", "Instagram", "X" və digər sosial platformalar, həmçinin psixologiya mövzusunda hazırlanan videolar və podkastlar mühüm rol oynayıb.
Son illər isə münasibətlərə yanaşma da dəyişib. Gənclər artıq yaşadıqları hissləri və problemləri daha dəqiq ifadə etmək üçün bu terminlərdən istifadə edirlər. Məsələn, əvvəllər izahsız şəkildə əlaqəni kəsmək sadəcə "birdən yoxa çıxdı" kimi izah olunurdusa, indi bu davranış "ghosting" adlanır. "Ghosting" son illərin ən çox müzakirə olunan terminlərindən biridir. Bu, insanın heç bir səbəb göstərmədən, xəbərdarlıq etmədən və izahat vermədən qarşı tərəflə bütün əlaqəni kəsməsi deməkdir. Mesajlara cavab verilmir, zənglər açılmır, sosial şəbəkələrdə ünsiyyət dayanır. Belə ki, bu davranış qarşı tərəfdə cavabsız suallar, özünü günahlandırma və emosional gərginlik yarada bilər.
Bunun əksi kimi görünən, lakin əslində manipulyasiya hesab edilən davranış isə "love bombing" adlanır. Bu zaman insan münasibətin ilk mərhələsində qarşı tərəfə həddindən artıq diqqət göstərir, davamlı təriflər edir, bahalı hədiyyələr alır, gələcəklə bağlı böyük vədlər verir. Məqsəd qarşı tərəfin emosional bağlılığını qısa müddətdə qazanmaq olur. Lakin bir çox hallarda bu mərhələdən sonra münasibət birdən-birə soyuyur və manipulyasiya başlayır. Gənclərin ən çox işlətdiyi ifadələrdən biri də "red flag"dir. Tərcümədə "qırmızı bayraq" mənasını verən bu anlayış münasibətdə təhlükə siqnalı hesab olunan davranışları ifadə edir. Daim yalan danışmaq, aqressiv olmaq, həddindən artıq qısqanclıq, hörmətsizlik və manipulyasiya "red flag" nümunələri sayılır. Sosial mediada hətta insanlar ilk görüşdə gördükləri "red flag"ləri paylaşaraq müzakirələr yaradırlar.
Bunun əksini ifadə edən termin isə "green flag"dir. Bu anlayış sağlam münasibətin göstəricilərini ifadə edir. Qarşılıqlı hörmət, etibar, sərbəst ünsiyyət, şəxsi sərhədlərə hörmət və dəstək "green flag" hesab olunur. Son dövrlərdə populyarlaşan başqa bir termin "beige flag"dir. Bu, təhlükəli və ya mənfi xüsusiyyət deyil. Sadəcə insanın qeyri-adi, bəzən gülməli və fərqli vərdişlərini ifadə edir. Məsələn, hər səhər eyni musiqini dinləmək və ya yeməkləri müəyyən ardıcıllıqla yemək "beige flag" kimi qiymətləndirilə bilər. "Gaslighting" isə münasibətlərdə ən təhlükəli psixoloji manipulyasiya üsullarından hesab olunur. Bu zaman manipulyasiya edən şəxs qarşı tərəfin öz yaddaşına, hisslərinə və düşüncələrinə şübhə etməsinə çalışır. Məsələn, "Sən bunu səhv xatırlayırsan", "Belə bir şey olmayıb", "Sən hər şeyi şişirdirsən" kimi ifadələr bu davranışın nümunələri ola bilər. Qeyd edim ki, "situationship" anlayışı da geniş yayılıb. Bu, münasibətin olduğu, lakin tərəflərin ona ad qoymadığı vəziyyətdir. İnsanlar birlikdə vaxt keçirir, emosional yaxınlıq yaşayır, amma münasibətin gələcəyi və statusu barədə heç bir razılıq olmur. Bu qeyri-müəyyənlik isə çox vaxt narahatlıq yaradır. "Breadcrumbing" isə qarşı tərəfi tam itirməmək üçün arabir mesaj yazmaq, reaksiya vermək və ümid yaratmaq, lakin ciddi münasibət qurmaq istəməmək deməkdir. Bu davranış insanı uzun müddət gözlənti içində saxlaya bilir. Bəzi insanlar isə qarşı tərəfi ehtiyat variant kimi saxlayırlar. Bu davranış "benching" adlanır. Şəxs əsas diqqətini başqa münasibətlərə yönəltsə də, ehtiyac yaranacağı halda geri qayıda bilmək üçün əlaqəni tam kəsmir. "Orbiting" termini isə "ghosting"dən sonra ortaya çıxan davranışı ifadə edir. İnsan əlaqəni tam kəssə də, sosial şəbəkələrdə qarşı tərəfi izləməyə, paylaşımlarını bəyənməyə və hekayələrinə baxmağa davam edir. Bu isə qarşı tərəfdə ümid yarada və emosional qarışıqlığa səbəb ola bilər. Sosial şəbəkələrin inkişafı ilə birlikdə "soft launch" və "hard launch" ifadələri də yaranıb. "Soft launch" münasibəti açıq elan etmədən dolayı yollarla göstərməkdir. Məsələn, paylaşımda yalnız əl görünməsi və ya birlikdə olduqlarını hiss etdirən görüntülər paylaşılır. "Hard launch" isə münasibətin açıq şəkildə təqdim olunması, tərəfdaşın fotolarının paylaşılması deməkdir. İnternet mədəniyyətininun məhsulu olan "delulu" sözü isə "delusional" ifadəsinin qısaldılmış formasıdır. Bu termin reallıqdan uzaq romantik gözləntiləri və baş verməsi çətin olan hadisələrə həddindən artıq inanmağı ifadə edir. Gənclər bunu daha çox zarafat məqsədilə işlədirlər. Digər məşhur ifadə "main character energy"dir. Bu anlayış insanın öz həyatının əsas qəhrəmanı kimi yaşaması, özünü ön planda hiss etməsi və öz inkişafına diqqət yetirməsi mənasını verir.
Bu ifadələr bəlkə də yaşlı nəsilə qəribə gələcək. Amma gənc nəslin söhbətlərinin açar sözləri də məhz budur.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(03.07.2026)
