Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Tarixin elə təsadüfləri olur ki, onlar sadəcə təqvimlərin eyni gününə düşmür, həm də bir millətin taleyini iki fərqli güzgüdə əks etdirir. 15 iyun Azərbaycan xalqı üçün həm vətəndaş müharibəsinin astanasından dönüb Milli Qurtuluş Gününə qovuşduğumuz tarixi andır, həm də ölkənin ən çətin günlərini çiyinlərində daşıyan fədakar jurnalist Çingiz Mustafayevin şəhadətə ucaldığı gündür. Biri dövlətin xilasının başlanğıcı, digəri isə o xilas üçün canını sipər edən mətbuat fədaisinin son günüdür.

 Xaosun içindəki tək həqiqət: Çingiz Mustafayevin müharibə gündəliyi

1992-ci ilin iyun ayı... Azərbaycan həm cəbhədə, həm də daxildə böyük bir xaosa doğru sürüklənirdi. Belə bir vaxtda xalqın gözü və qulağı cəbhə xəttindən gələn xəbərlərdə idi. Həmin xəbərləri isə insanlara quru rəsmi bəyanatlar deyil, gülləbaran altında əlində kamera ilə qaçan, əsgərlərlə çiyin-çiyinə səngərdə yatan sənədli film rejissoru və jurnalist Çingiz Mustafayev çatdırırdı.

O, təkcə xəbər hazırlamırdı, o, tarixin ən qanlı cinayətlərini lentə alaraq gələcək nəsillər üçün təkzibedilməz sübutlar yığırdı. Xocalı faciəsinin o dəhşətli kadrlarını — fevral və mart aylarında vertolyotla qarlı tarlalara enərək soydaşlarımızın cəsədlərini ağlaya-ağlaya, fəryad qoparaq lentə alan məhz Çingiz idi. Onun kamerası olmasaydı, dünya mətbuatı bu soyqırımı erməni təbliğatının yalanları arasında itirib-batıracaqdı.

 15 iyun 1992: Kamerası əlində can verən qəhrəman

Xocalıdan sonra Çingiz bir an belə dayanmadı. Şuşanın, Laçının işğalı zamanı hər kəsin geri çəkildiyi anlarda o, irəli qaçır, əsgərləri döyüşə səsləyir, geri çəkilənləri utandıraraq səngərə qaytarırdı.

15 iyun 1992-ci ildə Ağdamın Naxçıvanlı kəndində şiddətli döyüşlər gedirdi. Çingiz Mustafayev hücuma keçən əsgərlərimizi və düşmənin canlı qüvvəsini lentə almaq üçün ön xəttə addımladı. Elə bu zaman onun yaxınlığına düşən minaatan qəlpəsi cəsur jurnalisti ağır yaraladı. Hadisənin ən sarsıdan tərəfi odur ki, Çingiz ölüm ayağında belə kamerasını söndürmədi. Onun kamerası yerə yıxılarkən belə göy üzünü və kəndin kadrlarını çəkməyə davam edirdi.

O, 31 yaşında, əlində kamerası ilə şəhid oldu və ölümündən sonra Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adına layiq görüldü.

 15 iyun 1993: Uçurumdan qurtuluşa keçən yol

Çingizin şəhadətindən tam bir il sonra — 1992-ci ilin iyunundan 1993-cü ilin iyununa qədər ölkədəki xaos özünün pik nöqtəsinə çatdı. Çingiz Mustafayevin kamerası ilə xəbərdarlıq etdiyi o daxili çəkişmələr, hakimiyyətsizlik fəsadı nəhayət ki, Gəncə hadisələrinə və vətəndaş müharibəsi astanasına gətirib çıxardı. Torpaqlar itirilir, ölkə parçalanırdı.

Məhz belə bir iyun günündə xalqın tələbi ilə Bakıya qayıdan Heydər Əliyev 15 iyun 1993-cü ildə Ali Sovetin sədri seçildi. Çingizin şəhid olduğu o eyni təqvim yarpağı, bir il sonra Azərbaycan dövlətinin ölüm-dirim savaşından qalib çıxdığı və Milli Qurtuluşunun əsasının qoyulduğu gün kimi tarixə düşdü. Dövlət sabitləşdi, ordu yenidən quruldu və müstəqillik qorundu.

 Şuşada ucalan bayrağın iki rəmzi

Bu gün 15 iyun tarixini vərəqləyərkən biz rəsmi bayram tədbirləri ilə yanaşı, Çingiz Mustafayevin o məşhur kadrlarını və gur səsini də xatırlayırıq. Çünki 2020-ci ildə Vətən müharibəsində qazanılan o şanlı zəfər, 1993-cü ilin 15 iyununda qoyulan dövlətçilik təməlinin və Çingiz kimi qəhrəmanların yarımçıq qalan çəkilişlərinin tamamlanması idi.

Azərbaycan əsgəri Şuşaya üçrəngli bayrağı sancarkən, həm Milli Qurtuluş gününün gətirdiyi qüdrətli dövlətin gücünü nümayiş etdirdi, həm də ruhu Qarabağda dolaşan Çingiz Mustafayevə: "Rahat uyu, kameranın yarımçıq qalan kadrı Şuşada zəfərlə tamamlandı!" mesajını verdi.

Bir təqvimə sığan bu iki böyük tarix hər bir azərbaycanlıya müstəqilliyin nə qədər çətin qazanıldığını və necə böyük fədakarlıqlarla qorunduğunu xatırladan ən böyük dərsdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.06.2026)