Kənan Məmmədli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

8 may – ilin elə bir günüdür ki, yazın ən xoş çağına təsadüf edir. Bugünkü Beynəlxalq və yerli miqyaslı tarixi və əlamətdar hadisələri yada salaq.

Əlamətdar günlər:

• Beynəlxalq Qızıl Xaç və Qızıl Aypara Günü
  Bu gün Anri Dünan tərəfindən əsası qoyulmuş humanitar hərəkatın fəaliyyətinə həsr olunur. Dünyanın müxtəlif yerlərində könüllülər və tibb işçiləri bu gün təltif edilir.
• Anım və Barışıq Günü
  Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən İkinci Dünya müharibəsi qurbanlarının xatirəsinə təsis olunub.
• Avropada Qələbə Günü (VE Day)
  1945-ci ildə nasist Almaniyasının kapitulyasiyası ilə Avropada müharibənin başa çatmasını simvolizə edir.

Tarixi hadisələr:

• 1794 — müasir kimyanın banilərindən biri Antuan Loran Lavuazye edam olunub.
• 1886 — ABŞ-da ilk dəfə Coca-Cola içkisi təqdim olunub.
• 1945 — Almaniyanın kapitulyasiya aktı imzalanıb (Avropada müharibənin sonu).
• 1967 — Əfsanəvi rok qrupu The Jimi Hendrix Experience yaradılıb.
• 1984 — SSRİ Los-Anceles Yay Olimpiya Oyunları 1984-nı boykot edib.
• 2001 — Qana demokratiya uğrunda mübarizəyə həsr olunmuş milli gün təsis edib.

8 mayda doğulanlar:

• Harri Trumen (1884–1972) — ABŞ prezidenti.
• Toni Tennant (1922–1990) — britaniyalı aktyor.
• Enrike İqlesias (1975) — məşhur müğənni.
• Melissa Gilbert (1964) — aktrisa və ictimai xadim.

8 mayda vəfat edənlər:

• Antuan Loran Lavuazye (1794) — görkəmli alim.
• Qustav Flober (1880) — “Madam Bovari” romanının müəllifi.

 Maraqlı faktlar:

• 8 may XX əsrin ən böyük münaqişəsi olan İkinci Dünya müharibəsi-nin Avropada başa çatması ilə əlaqələndirilir.
• Müxtəlif ölkələrdə bu gün tarixi kontekstdən asılı olaraq fərqli şəkildə — anım, matəm və ya qələbə günü kimi qeyd olunur.

Azərbaycan üzrə əlamətdar və yadda qalan günlər:

Tarixi və ictimai-siyasi kontekstdə

• 8 may Azərbaycan tarixində əsasən anım və düşüncə günü kimi dəyərləndirilir. Bu tarix, xüsusilə İkinci Dünya müharibəsi-nin başa çatmasının ildönümü ərəfəsi olması ilə yadda qalır.
• 1941–1945-ci illərdə Azərbaycan xalqı böyük fədakarlıq göstərmiş, yüz minlərlə azərbaycanlı cəbhəyə yollanmışdır. Bakı isə neft sənayesi ilə müharibənin taleyində həlledici rol oynamışdır.
• 8 may həm də Azərbaycanın yaxın tarixində ağır hadisələrlə bağlı yaddaşlarda yaşayır.
  Bu tarix Şuşanın işğalı (1992) ilə əlaqədar xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Şuşa şəhərinin itirilməsi Azərbaycan cəmiyyətində dərin iz buraxmış və uzun illər bu gün hüznlə yad edilmişdir. 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsi nəticəsində Şuşanın azad olunması ilə bu tarix artıq həm də tarixi ədalətin bərpası kontekstində xatırlanır. Bu gün Azərbaycan cəmiyyətində 8 may həm itki və yaddaş, həm də qələbəyə aparan yolun simvolu kimi qəbul edilir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.05.2026)