Nail Zeyniyev, "Ədəbiyyat və incəsənət" portalının Ədəbiyyat şöbəsi

Sənətin nə olduğu sualı hər dövrdə yenidən ortaya çıxır. Hər yeni vasitə bu müzakirəni təzələyir. Vaxtilə fotoqrafiya rəssamlığı narahat etmişdi, kino teatrı kölgədə qoymuşdu. İndi isə eyni sual sosial media üçün verilir.

Bu mövzuda tənqidlər əsasən üç istiqamətdə olur. Deyilir ki, sosial mediada sənət bəyənilmək üçün yaradılır, ifadə üçün yox. Deyilir ki, izləyici sayı ilə ölçülən sənət istər-istəməz kommersiyaya çevrilir. Bir də deyilir ki, sürətlə istehsal olunan məzmun dərin ola bilməz.

Bu fikirlərin içində həqiqət var. Amma yeni bir şey deyil. Keçmişdə də sənət sifarişlə yaranıb, müəyyən auditoriyanı razı salmaq üçün edilib. Sosial media bu tendensiyanı yaratmayıb, sadəcə daha açıq göstərib.

Dərinlik məsələsi isə daha həssasdır. Sosial media sürəti sevir. Tez başa düşülən, dərhal reaksiya yaradan məzmun daha çox yayılır. Uzun düşünmə tələb edən, mürəkkəb işlər isə çox vaxt diqqətdən kənarda qalır. Bu, fərdi seçimdən çox platformanın işləmə qaydası ilə bağlıdır.

Amma sosial medianın başqa tərəfi də var. O, imkan yaradır. Əvvəllər özünü göstərmək üçün müəyyən dairələrə daxil olmaq lazım idi. İndi isə istənilən adam öz işini paylaşa bilir. Tanınmayan biri də görünə bilir. Bu baxımdan sənət daha əlçatan olub.

Bizdə də bu dəyişiklik hiss olunur. Gənclər üçün sosial media bəzən yeganə platformaya çevrilib. Rəsmi məkanlara çıxışı olmayanlar öz auditoriyasını burada tapır. Bu, əvvəllər o qədər də mümkün deyildi.

Bəs həqiqi sənət nədir? Əgər sənət içdən gələn ehtiyacdan doğursa, sosial mediada da bu baş verə bilər. Əgər məqsəd insana nəsə ötürməkdirsə, sosial media bunu daha geniş şəkildə edə bilir. Amma əgər meyar zamanın sınağından çıxmaqdırsa, burada suallar yaranır. Çünki sosial mediada məzmun tez yaranır və tez də unudulur.

Yenə də bu, qəti ölçü deyil. Tarixdə çox dəyərli əsərlər unudulub, bəziləri isə gözlənilmədən qalıcı olub. Hansının qalacağını əvvəlcədən demək çətindir.

Platforma sənətin formasına təsir edir. Amma onu tam yox edə bilmir. Məhdudiyyət bəzən yaradıcılığı zəiflətmir, əksinə yeni yollar tapmağa məcbur edir. Sosial media da belə bir mühit yaradır.

Nəticədə sosial mediada paylaşılan sənət həqiqi ola bilər. Amma hər paylaşım sənət deyil. Çünki platforma daha çox diqqət çəkəni önə çıxarır, dərin olanı yox. Bu ikisi bəzən eyni olur, çox vaxt olmur. Fərqi ayırmaq isə artıq izləyənin məsuliyyətidir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.04.2026)