Yeni mədəniyyət qanununun hazırlanması və onun məqsədi haqqında

Əbülfəz Babazadə,
kulturoloq-yaponşünas, “Simurq” Azərbaycan Mədəniyyət Assosiasiyasının vitse-prezidenti.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

18 mart 2026-cı il tarixində Milli Məclisin Elm və Təhsil Komitəsinin iclasında Azərbaycanda incəsənət məktəblərinin müasir vəziyyəti və inkişaf perspektivlərinə həsr olunmuş ictimai dinləmələr keçirildi.

Dinləmələri Milli Məclisin Elm və Təhsil Komitəsinin sədri, professor Anar İsgəndərov açdı. O, elm və təhsil kimi mühüm mədəni institutların qanunvericilik tənzimlənməsi ilə məşğul olan komitənin rəhbəri kimi bu sahələrin Azərbaycan cəmiyyətinin və dövlətinin tərəqqisində xüsusi rolunu vurğuladı.

Əsas məruzə ilə mədəniyyət naziri Adil Kərimli çıxış etdi. O, Prezident İlham Əliyev tərəfindən imzalanmış “Azərbaycan mədəniyyəti – 2040” yeni sosial-mədəni inkişaf konsepsiyasını geniş şəkildə təhlil etdi.

Müzakirələrdə Milli Məclisin deputatları – Polad Bülbüloğlu, AMEA-nın müxbir üzvü, professor Bəxtiyar Əliyev, Ceyhun Məmmədov, Şahin Seyidzadə, Mehriban Vəliyeva, Azərbaycan Milli Konservatoriyasının rektoru professor Kəmalə Dadaş-zadə, Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin rektoru professor Ceyran Mahmudova, Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasının professoru Zümrüd Dadaş-zadə və digərləri çıxış etdilər.

Biz dinləmələrdə iştirak edən, Azərbaycan kulturologiyasının banisi, “Simurq” Azərbaycan Mədəniyyət Assosiasiyasının prezidenti, professor Fuad Məmmədovla – Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin Müşahidə Şurasının sədri, Sülh Mədəniyyəti İnstitutunun (YUNESKO) fəxri prezidenti ilə söhbət etdik və yeni dövlət konsepsiyasının daha uğurlu həyata keçirilməsi imkanlarına elmi yanaşmanı izah etməsini xahiş etdik.

– Fuad müəllim, “Azərbaycan mədəniyyəti – 2040” konsepsiyası fonunda ölkənin strateji inkişaf vəzifələrini kulturologiya elminin müasir nailiyyətləri baxımından necə qiymətləndirirsiniz?

– Prezident İlham Əliyevin imzaladığı bu konsepsiyada ilk dəfə olaraq mədəniyyətin cəmiyyət və dövlət həyatının bütün sahələrini əhatə edən bütöv sosial sistem kimi düzgün anlayışı təqdim olunur.

“Bilik mədəniyyəti” və “davranış mədəniyyəti” anlayışları xüsusi diqqət çəkir. Bunlar mənəvi mədəniyyətin – intellektual və əxlaqi qanadlarıdır və onların harmonik inkişafı cəmiyyətin bütün uğurlarını, milli kimliyi və dövlətin dayanıqlı, rəqabətqabiliyyətli inkişafını müəyyən edir.

Nazir Adil Kərimli də çıxışında düzgün olaraq qeyd etdi ki, yeni konsepsiyada mədəniyyət anlayışı incəsənət çərçivəsindən kənara çıxaraq cəmiyyət həyatının bütün sahələrini əhatə edir. Bu, mədəniyyətə innovativ elmi yanaşmadır.

Konsepsiya Ümummilli Lider Heydər Əliyevin mənəvi mədəniyyət, ziyalılar və azərbaycançılıq ideologiyası ilə bağlı ideyalarına, həmçinin Prezident İlham Əliyevin elm və təhsilin inkişafına dair baxışlarına əsaslanır.

Bu, yüksək mədəniyyətli vətəndaşların formalaşdırılmasına aparan düzgün yoldur. Belə insanlar insan kapitalının əsasını, milli inkişafın aparıcı qüvvəsini təşkil edir.

– Bu məqsədlərə nail olmaq üçün hansı idarəetmə texnologiyalarından istifadə olunmalıdır?

– Əvvəlcə elm, təhsil və mədəniyyət sahəsində çalışan bütün mütəxəssislər yeni “Mədəniyyət haqqında” qanunun hazırlanmasında fəal iştirak etməlidirlər.

Bu qanun mədəniyyəti insanın yaratdığı “ikinci təbiət” kimi – bütöv sosial sistem kimi nəzərdən keçirməlidir.

Qanunda elm, təhsil və maarifçilik kimi strateji sahələrin rolu ilə yanaşı, incəsənət, ədəbiyyat, mədəni irs və davranış mədəniyyəti də harmonik şəkildə əks olunmalıdır.

Eyni zamanda hüquq, əmək və idarəetmə mədəniyyəti, tibb və ekologiya kimi sahələr də mədəniyyət sisteminin tərkib hissəsi kimi nəzərə alınmalıdır. Çünki bunlar sosial-iqtisadi inkişaf və dövlət təhlükəsizliyi ilə birbaşa bağlıdır.

– Yeni sosial-mədəni siyasətdə hansı dəyərlər və prioritetlər ön planda olmalıdır?

– Yeni qanunda dəyərlər, məqsədlər və prinsiplər Heydər Əliyevin irsi, Prezident İlham Əliyevin ideyaları və müasir kulturologiya elminin nailiyyətləri əsasında formalaşdırılmalıdır.

İntellektual, etik, hüquqi və idarəetmə mədəniyyətinin inkişafı əsas prioritetlərdən biri olmalıdır.

Əsas məqsəd yüksək mədəniyyətli vətəndaşların formalaşdırılmasıdır. Bu isə ölkənin uzunmüddətli rəqabət qabiliyyətinin əsas şərtidir.

Belə vətəndaşlar Azərbaycanın davamlı inkişafının əsas resursudur və bu model gələcəkdə qlobal səviyyədə nümunəyə çevrilə bilər.

– Yeni qanuna hansı yeniliklərin daxil edilməsini təklif edirsiniz?

– İlk növbədə kulturologiyanın elm və tədris sahəsi kimi institusionallaşdırılması qanunla dəstəklənməlidir.

Dövlət idarəçiliyində qəbul olunan qərarların kulturoloji ekspertizası tətbiq edilməlidir.

Təhsil sistemində və cəmiyyətdə kulturoloji təhsil və maarifləndirmə məcburi xarakter almalıdır. Bu, sistemli düşüncənin formalaşmasına kömək edəcək.

Heydər Əliyev adına Kulturologiya Akademiyasının yaradılması, ali məktəblərdə müvafiq kafedraların açılması, həmçinin məktəbəqədər və orta təhsil müəssisələrində bu istiqamətin inkişafı vacibdir.

Mədəniyyət Nazirliyi yanında kulturoloji maarifləndirmə mərkəzinin yaradılması da mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Bu cür sistemli düşüncə insanlara başqalarının gördüyündən fərqli olaraq yeni imkanları görmək imkanı yaradır və innovativ inkişaf üçün zəmin yaradır.

P.S.

Sonda professor Fuad Məmmədov Anar İsgəndərova yüksək səviyyədə təşkil olunmuş ictimai dinləmələrə görə, mədəniyyət naziri Adil Kərimliyə və işçi qrupuna isə “Azərbaycan mədəniyyəti – 2040” konsepsiyasının hazırlanmasındakı töhfələrinə görə təşəkkür bildirildi.

Sirr deyil ki, bu konsepsiya Azərbaycan xalqının intellektual və mənəvi inkişafı üçün geniş perspektivlər açır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.03.2026)