Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının  İncəsənət şöbəsi

Bəzən həyatın içində elə qonaqlar olur ki, onların gəlişi ilə hər şey dəyişir. Günlər daha mənalı, gecələr daha işıqlı, insan isə daha “insan” olur. Ramazan ayı da belə bir qonaqdır — səssiz gəlir, amma qəlblərdə dərin iz buraxaraq gedir.

İndi isə o qonağın ayrılıq vaxtıdır. Bu gün Ramazan ayının son cüməsidir. Bu, sadəcə bir təqvim günü deyil — bu, bir ruh halının, bir mənəvi yüksəlişin, bir daxili sükutun son dayanacağıdır.

Ramazan boyunca insan sanki özünü yenidən kəşf edir. Gün ərzində aclıq və susuzluq bədəni zəiflətsə də, ruhu gücləndirir. İnsan anlayır ki, o, sadəcə maddi ehtiyacların əsiri deyil. O, səbr edə bilər, nəfsinə qalib gələ bilər, susaraq da danışa bilər — davranışları ilə, mərhəməti ilə, baxışları ilə.

Bu ayda süfrələr yalnız yemək üçün açılmır. Bu süfrələr paylaşmağın, birlik olmağın, kasıbın halını anlamağın simvoluna çevrilir. İftar vaxtı edilən dualar, bir tikə çörəyi bölüşən əllər, gecənin sükutunda qaldırılan əllər — bunların hamısı insanın içində itirdiyi bir şeyi tapmaq cəhdidir.

Amma Ramazanın ən böyük möcüzəsi onun görünməyən tərəfidir. O, insanın daxilində baş verir. Kimsə bunu görmür, ölçmür, dəyərləndirmir — yalnız insanın özü və Yaradanı bilir. Bir insanın qəlbində yaranan peşmanlıq, gizlicə edilən dua, səmimi bir tövbə — bunlar Ramazanın ən böyük qazancıdır.

Və indi… son cümə.

Bu gün sanki zaman bir az daha yavaş keçir. Məscidlərdə səslər daha fərqli eşidilir, dualar daha çox ürəkdən gəlir. İnsan hiss edir ki, bu bir vidalaşmadır. Amma bu vidalaşma adi deyil — bu, minnətdarlıq dolu bir ayrılıqdır.

İnsan öz-özünə suallar verir: Bu ayda mən dəyişdimmi? Sadəcə oruc tutdum, yoxsa nəfsimi də tərbiyə etdim? Kiminsə könlünü aldım, yoxsa qırdım? Bağışladım, yoxsa içimdə kin saxladım?

Ramazan bu sualları cavablandırmaq üçün gəlmişdi. İndi isə cavabları ilə bizi tək qoyaraq gedir.

Ən çətin məqam isə budur: Ramazan bitir, amma həyat davam edir. Küçələr yenə eyni olacaq, insanlar yenə tələsəcək, dünya yenə öz sürəti ilə axacaq. Amma əsas sual budur — biz dəyişəcəyikmi?

Əgər Ramazan yalnız bir ay aclıq kimi qaldısa, o zaman o, sadəcə keçdi. Amma əgər o, qəlbimizdə bir iz qoydusa, davranışlarımızda özünü göstərməyə başladısa, deməli, Ramazan hələ də bizimlədir.

Bu ay bizə öyrətdi ki: Səbr zəiflik deyil, gücdür. Bağışlamaq uduzmaq deyil, qalibiyyətdir. Paylaşmaq azalmaq deyil, çoxalmaqdır. Susmaq bəzən ən böyük sözdür.

Son cümə isə bütün bu dərslərin yekunudur. Bu gün insan sanki daxilində bir müqavilə bağlayır — özü ilə. “Ramazanda necə idimsə, bundan sonra da elə qalacağam” demək üçün son fürsətdir bu.

Minarələrdən yüksələn azan səsi bu gün bir az daha dərin eşidilir. Sanki hər səda deyir: “Unutma, sən bu ayda başqa idin…”

Ramazan gedir… amma o, boş əllə getmir. O, bizim dualarımızı, göz yaşlarımızı, səmimiyyətimizi özü ilə aparır. Və əvəzində bizə bir miras qoyur — təmizlənmiş bir qəlb, yüngülləşmiş bir ruh və daha yaxşı insan olmaq şansı.

Bu ayrılıq kədərli olsa da, ümidsiz deyil. Çünki Ramazan hər il geri qayıdan bir qonaqdır. Amma heç kimə zəmanət verilmir ki, o qonağı yenidən qarşılaya biləcək…

Elə buna görə də son cümə bir az hüzünlü, bir az da düşündürücüdür.

Və sanki Ramazan bu səssiz ayrılıqda bizə son sözünü deyir:

“Mən gedirəm… imanınızdan müğayət olun.”

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.03.2026)