Rəqsanə Babayeva,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Beyləqan-İmişli təmsilçisi,

Beyləqan rayon Mədəniyyət Mərkəzinin rejissoru,"Gənclik" xalq teatrının rəhbəri, 

"Haberdili.com" saytının Azərbaycan nümayəndəsi

Tarix bəzən səsli olur – müharibələrin, inqilabların, tribunaların gurultusu ilə. Bəzən isə səssizdir – evlərin içində, məktəb siniflərində, xəstəxana dəhlizlərində, kənd yollarında addımlayan qadınların addım səsləri kimi. 8 Mart – International Women's Day – məhz bu səssizliyin içində gizlənən böyük gücün adıdır. Bu gün təkcə təqvimdə bir tarix deyil; bu gün zamanın yaddaşına həkk olunmuş bir iradənin, bir zəhmətin, bir inamın xatırladılmasıdır.

Qadın – həyatın özüdür demək klişe kimi görünə bilər. Amma həyatın doğuluşundan tutmuş onun qorunmasına, tərbiyəsinə və davamına qədər bütün mərhələlərində qadının izi danılmazdır. O, ana olaraq bir insan yetişdirir; müəllim olaraq bir nəsil formalaşdırır; həkim olaraq həyat xilas edir; sənətkar olaraq ruhu oyadır; alim olaraq düşüncə sərhədlərini genişləndirir; dövlət qulluqçusu olaraq ictimai məsuliyyət daşıyır. Bu rolların hər biri ayrılıqda böyükdür, lakin qadın bunları çox zaman eyni anda və səssiz bir təmkinlə icra edir.

Tarixin qadın yaddaşı

8 Martın tarixi XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində sənaye cəmiyyətində qadın əməyinin görünürlük qazanması ilə bağlıdır. ABŞ-da tekstil işçisi qadınların etirazları, daha sonra 1910-cu ildə Clara Zetkin tərəfindən irəli sürülən təşəbbüs və nəhayət 1977-ci ildə United Nations tərəfindən rəsmi şəkildə tanınması bu günün beynəlxalq statusunu möhkəmləndirdi.

Lakin hər ölkənin 8 Mart hekayəsi öz milli yaddaşı ilə yazılır. Azərbaycanın tarixi də qadın məsələsində Şərq coğrafiyasında öncül səhifələr açmışdır. 1918-ci ildə qurulan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti qadınlara seçmək və seçilmək hüququ verməklə bir çox Avropa ölkələrini belə qabaqlamışdı. Bu fakt təkcə hüquqi sənəd deyil, həm də milli düşüncənin inkişaf səviyyəsinin göstəricisidir.

Bu ənənə sonrakı dövrlərdə də davam etmiş, qadınların elmə, təhsilə, səhiyyəyə, mədəniyyətə və dövlət idarəçiliyinə inteqrasiyası genişlənmişdir. Bu gün Azərbaycan qadını həm ailə institutunun dayağı, həm də cəmiyyətin aktiv iştirakçısıdır. Onun fəaliyyəti bir tərəfdən milli-mənəvi dəyərləri qoruyur, digər tərəfdən müasir dünyanın çağırışlarına cavab verir.

Qadın və zamanın estetikası

Qadın mövzusu ədəbiyyatda, kinoda, rəssamlıqda hər zaman xüsusi yer tutmuşdur. Çünki qadın obrazı yalnız fərdi taleyi deyil, bütöv bir dövrün estetik və etik mənzərəsini əks etdirir. Azərbaycan ədəbiyyatında qadın obrazları fədakarlığın, sədaqətin, bəzən də daxili üsyanın simvolu kimi təqdim olunmuşdur.

Müasir dövrdə isə qadın obrazı daha çox çoxqatlıdır: o, həm ənənəni daşıyır, həm də yeniliyin müəllifidir. O, həm ana dilinin qoruyucusudur, həm də qlobal dünyada söz sahibidir. Onun səsi nə qışqırıqdır, nə də pıçıltı – bu səs tarazlıqdır.

Kino dili ilə desək, qadın həyatın əsas planıdır; digər bütün hadisələr onun fonunda baş verir. Ssenari dəyişə bilər, dekorasiya dəyişə bilər, lakin qadının mərkəzi rolu dəyişmir. O, ailə səhnəsində də, ictimai tribunada da, laboratoriyada da öz yerini tapır.

Səssiz gücün fəlsəfəsi

Qadın gücü çox zaman fiziki güclə ölçülmür. Bu güc səbrdə, empatiyada, davamlılıqda, mənəvi dayanıqlılıqdadır. Bir ana övladının gələcəyi üçün gecəni oyaq qalanda, bir müəllim şagirdinin potensialına inananda, bir tibb bacısı xəstənin əlini sıxanda – bu səssiz güc işləyir.

Cəmiyyətin inkişafı yalnız iqtisadi göstəricilərlə ölçülmür; onun mədəni və mənəvi səviyyəsi qadına verdiyi dəyər ilə də müəyyən olunur. Qadının təhsil imkanları, əmək bazarındakı iştirakı, sosial müdafiəsi və hüquqi təminatı inkişaf indikatorlarıdır.

Bu baxımdan 8 Mart yalnız təbrik və gül təqdim etmək günü deyil. Bu gün həm də düşünmək, qiymətləndirmək və gələcək üçün daha ədalətli mühit qurmaq niyyətini yeniləmək günüdür. Qadın hüquqlarının qorunması cəmiyyətin özünə hörmətinin göstəricisidir.

Ana dilindən ana qucağına

Qadın ailədə ilk müəllimdir. Uşaq ilk sözü anadan eşidir. Ana dili məhz ana ilə başlayır. Dilin düzgün tələffüzü, milli dəyərlərin ötürülməsi, mədəni kodların qorunması çox zaman qadının üzərinə düşür.

Qloballaşan dünyada informasiya axını sürətlidir. Gənclər yeni dillər öyrənir, fərqli mədəniyyətlərlə təmasda olur. Bu zənginlikdir. Lakin öz kökünü qorumaq da bir o qədər vacibdir. Qadın – xüsusilə ana və müəllim olaraq – bu tarazlığın qoruyucusudur.

O, evdə sadəcə yemək bişirmir; o, yaddaş bişirir. O, sadəcə övlad böyütmür; o, vətəndaş yetişdirir.

Müasir Azərbaycan qadını: Keçmişdən gələcəyə

Bu gün Azərbaycan qadını elm konfranslarında çıxış edir, beynəlxalq layihələrdə iştirak edir, sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olur, incəsənətdə yeni üslublar yaradır. Eyni zamanda ailə institutunun dayağı olaraq qalır. Bu paralellik onun çoxşaxəli kimliyini göstərir.

8 Mart münasibətilə qadınlara ünvanlanan söz yalnız tərif deyil, həm də təşəkkürdür. Səbrinə görə təşəkkür. Əməyinə görə təşəkkür. Görünməyən zəhmətinə görə təşəkkür.

Qadınlar çox zaman qəhrəman elan olunmur. Onlar orden və medallarla deyil, övladlarının uğuru, cəmiyyətin inkişafı ilə mükafatlanırlar. Onların adı bəzən tarix kitablarında yazılmır, amma tarix onların əməyinin üzərində qurulur.

8 Martın daxili səsi

8 Mart bizə xatırladır ki, qadına hörmət bir günlə məhdudlaşmamalıdır. Bu hörmət gündəlik davranışda, sosial siyasətdə, təhsil imkanlarında, əmək münasibətlərində əksini tapmalıdır.

Qadın cəmiyyətin vicdanıdır. O, həm mərhəmət, həm intizam, həm də iradədir. Onun varlığı həyatın poetikasını yaradır.

Bu gün bütün qadınlara – analara, bacılara, qızlara, müəllimlərə, həkimlərə, sənətkarlara, dövlət qulluqçularına – bir söz demək istəyirəm:

Siz sadəcə həyatın bir hissəsi deyilsiniz. Siz həyatın öz ritmisiniz.

8 Martınız mübarək.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.03.2026)