İmran Verdiyev,

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Oğuz təmsilçisi

İnsan ömründə elə şəhərlər var ki, onları bir dəfə görmək kifayətdir ki, yaddaşında əbədi iz buraxsın. Şuşa mənim üçün belə şəhərdir. Mən bu qədim şəhərə həyatım boyu üç dəfə getmişəm. İlk iki səfərim işğaldan əvvəlki illərə təsadüf edib. Üçüncü dəfə isə Şuşaya uzun ayrılıqdan sonra — Qələbədən sonra, 2026-cı ilin avqust ayının əvvəllərində getdim.

Bu üç səfərin hər biri yaddaşımda ayrı bir Şuşa yaradıb.

İlk gəlişimdə Şuşanın təbiətinə, küçələrinə, qədimliyinə heyran olmuşdum. İkinci səfərim həmin duyğunu daha da möhkəmləndirmişdi. O vaxt heç ağlıma gəlməzdi ki, bir gün bu şəhərdən uzun illər ayrı qalacaq və ona yenidən qovuşmaq üçün az qala bir ömürlük həsrət yaşayacağam.

Adını çəkəndə göz önündə dağlar, qayalar, qədim küçələr canlanırdı. Amma həmin mənzərələrə artıq həsrət də qarışmışdı. Şuşa uzaqda idi, biz isə ona yalnız xatirələrimizin içindən gedə bilirdik. Şuşaya gedən yolun özü mənim üçün bir xatirə yoluna çevrilmişdi.

2026-cı ilin avqustunda isə bu həsrətə son qoyuldu. Mən Şuşaya getdim.

Pəncərədən çölə baxa-baxa illər əvvəlki səfərlərimi düşünürdüm. Dağlar dəyişməmiş kimi görünürdü, amma mən dəyişmişdim. Həyat dəyişmişdi. Ölkəmizin taleyində böyük bir səhifə çevrilmişdi.

Yol yüksəldikcə havanın sərinliyi hiss olunurdu. Dağların qoynuna qalxdıqca ətrafdakı mənzərə də dəyişirdi. Qayalar, meşələr, dərələr bir-birini əvəz edir, Şuşaya yaxınlaşdıqca içimdəki həyəcan artırdı.

Və nəhayət, Şuşa göründü. O anın təsirini sözlə tam ifadə etmək çətindir.

Mən Şuşanı əvvəllər də görmüşdüm. Amma bu dəfə qarşımdakı mənzərəni yalnız gözlərimlə deyil, uzun illərin həsrəti ilə görürdüm. Şəhərə daxil olarkən içimdə həm sevinc, həm kövrəklik, həm də qəribə bir minnətdarlıq vardı.

Küçələrdə gəzərkən yaddaşım məni tez-tez keçmişə aparırdı. Vaxtilə gördüyüm yerləri tanımağa çalışırdım. Bəzi məkanlar mənə uşaqlıqdan tanış bir insan kimi doğma gəlirdi. Bəzilərində isə zamanın və müharibənin ağır izlərini hiss etmək olurdu.

Bir tərəfdə tarixin yaralarını daşıyan daş divarlar, digər tərəfdə yenidən həyata qaytarılan tikililər... Şuşa sanki keçmişi ilə gələcəyi eyni küçədə görüşdürürdü.

Bərpa olunan tarixi binalara baxarkən düşünürdüm ki, burada yalnız daş-divar yenilənmir. Əslində, bir xalqın yaddaşı yenidən ayağa qaldırılır. Şuşanın tarixi siması bərpa olunduqca onun ruhu da daha aydın görünür.

Amma Şuşada məni ən çox düşündürən başqa bir həqiqət oldu. Bu şəhərə qayıtmağımızın arxasında şəhidlərimiz dayanır.

Şuşanın gözəlliyinə baxarkən belə insanın yadından bu həqiqət çıxmır. Dağların vüqarı, şəhərin sakitliyi, göydə dalğalanan bayraq — hamısı bir anda şəhidlərimizi xatırladır.  Onlar bu mənzərəni görmək üçün yaşadılar. Bəziləri isə Şuşanın azadlığını görmədən həyatdan köçdü.

Bu gün biz onların arzuladığı mənzərəyə baxırıq. Bu gün biz onların görə bilmədiyi küçələrdə addımlayırıq. Bu gün biz onların uğrunda can verdiyi torpağın havasını uduruq. Buna görə Şuşada sevinc belə bir az kövrəkdir.

Mən bayrağımıza baxanda bunu xüsusilə hiss etdim. Şuşanın yüksəkliyində dalğalanan üçrəngli bayraq mənə sanki səssiz bir andı xatırlatdı: bu torpağı qorumaq, şəhidlərin adını yaşatmaq, onların əmanətinə sahib çıxmaq.

Şuşada insan anlayır ki, şəhidlik yalnız bir insanın həyatının sonu deyil. Şəhidlik bəzən bir xalqın gələcəyinin başlanğıcıdır.

Bu şəhərin azadlığı ilə neçə yarımçıq ömürlərin mənası tamamlandı.

Neçə ananın illərlə çəkdiyi həsrətə cavab verildi. Neçə atanın səssiz duası göylərə çatdı. Neçə övladın qəlbində “atamın uğrunda getdiyi torpaq” ifadəsi artıq müqəddəs bir həqiqətə çevrildi.

Şuşada bunları düşünərkən şəhərin sükutu mənə əvvəlkindən daha mənalı görünürdü. Bəlkə də ona görə ki, bu sükutun içində şəhidlərimizin adı vardı.

Mən üçüncü səfərimdə Şuşaya yalnız baxmadım. Onu dinləməyə çalışdım.

Dağların küləyini, küçələrin sakitliyini, uzaqlardan gələn səsləri dinlədim. Elə bildim ki, şəhər uzun illərdən sonra öz doğma insanları ilə yenidən danışır.

Şuşanın hər daşı bir xatirə, hər küçəsi bir tarix, hər zirvəsi bir qələbə dastanı kimi görünürdü. Mən ilk iki səfərimdə Şuşanın gözəlliyini görmüşdüm. Bu dəfə isə onun dəyərini daha dərindən anladım.

Şuşa artıq mənim üçün yalnız qədim və gözəl şəhər deyil. O, Azərbaycanın iradəsinin, mədəniyyətinin, qürurunun və şəhidlərimizin müqəddəs əmanətinin rəmzidir.

Şəhərdən ayrılmaq vaxtı çatanda geriyə dönüb bir daha Şuşaya baxdım. Dağların arasında ucalan şəhər mənə həm tanış, həm də yeni görünürdü. İki dəfə gördüyüm Şuşa yaddaşımda qalmışdı. Üçüncü dəfə gördüyüm Şuşa isə qəlbimdə yenidən doğuldu.

Şuşadan ayrılarkən bir daha düşündüm: insan bəzən bir şəhərə gedir, amma əslində öz keçmişinə, öz yaddaşına, öz milli kimliyinə qayıdır.

Mən Şuşadan üç dəfə keçdim. İlk iki səfərim mənə onun gözəlliyini göstərdi. Üçüncü səfərim isə mənə bir həqiqəti öyrətdi: Şuşanın hər daşında tariximiz, hər nəfəsində Vətənimiz, hər zirvəsində şəhidlərimizin əmanəti var.

Bu əmanətin qiyməti isə sözlə ölçülməz. Şuşa bu gün azaddır. Bizim borcumuz isə onun azadlığının qiymətini heç vaxt unutmamaqdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(07.09.2026)