Nərgiz M.Mustafayeva,

Gəncə Dövlət Universitetinin magistrantı.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

​          Çox vaxt etnoturizm dedikdə ağlımıza sivilizasiyadan uzaq, dağların qoynunda yerləşən kiçik kəndlər gəlir. Lakin Azərbaycanın ən qədim mədəniyyət mərkəzlərindən biri olan Gəncə bu stereotipi tamamilə qırır. Gəncə bizə şəhər mühitində etnik köklərin, sənətkarlıq ənənələri və unikal məhəllə adətlərinin əsrlər boyu necə qorunub saxlanıldığını göstərən canlı bir etno-muzeydir.

​          Nizami yurdunun dar, kərpic döşənmiş küçələrində addımladıqca müasir tarixin pərdəsi arxasında gizlənən əsl Azərbaycanı kəşf edirsiniz.

          ​Gəncəni Gəncə edən onun tarixi məhəllələridir. Ozan, Şahsevənlər, Bağbanlar, Əttarlar kimi məhəllələr sadəcə inzibati bölgü deyil, hər birinin özünəməxsus xarakteri və adətləri olan sosial icmalardır. Bu məhəllələrin evləri yerli çay daşı və xüsusi bişmiş qırmızı kərpicdən tikilib. Evlərin fasadlarında, pəncərə tağlarında Gəncə ustalarının özünəməxsus dəst-xətti dərhal seçilir.

          Etnoturistlər üçün ən böyük tapıntı bu məhəllələrin daxili həyatıdır. Burada hələ də qonşuların bir-birinin həyətinə icazəsiz, doğma kimi daxil olduğu, axşamlar tut ağacının kölgəsində samovar çayı ətrafında söhbətlər edildiyi unikal bir mühit yaşayır. Turistlər üçün belə bir həyət evinə qonaq olmaq, ailənin gündəlik məişətinə qoşulmaq əvəzolunmaz etnik təcrübədir.

          ​Gəncə əsrlər boyu Şərqin mühüm ticarət və sənətkarlıq qovşağı olub. Bu gün də şəhərin köhnə məhəllələrində qədim sənət növlərini yaşadan sülalələrə rast gəlmək mümkündür.

​          Şəhərdə köhnə bazara yaxın küçələrdə çəkic səsləri hələ də susmayıb. Ustalar mis qazanlara, sərniclərə Gəncəyə xas olan həndəsi və nəbati naxışlar döyürlər. Turistlər bu naxışların hansı mənaları daşıdığını birbaşa sənətkardan öyrənirlər.

          ​Mətbəx etnoturizmin ən güclü alətidir və Gəncə bu mövzuda əsl qurmanlar üçün cənnətdir. Şəhərin süfrə mədəniyyəti təkcə yeməkdən ibarət deyil, o, bütöv bir rituallar silsiləsidir. Xüsusilə Gəncə paxlavasının hazırlanması özlüyündə böyük bir ritualdır. O, xüsusi mis sinilərdə, ocaq közünün üzərində bişirilir. Xəmirinə gül suyu (gülab) qatılan və üzərinə zəfəran çəkilən bu şirniyyatın kəsilməsi və bişirilməsi nəsildən-nəslə ötürülən bir sənətdir.

​          Regionun digər məşhur təamı olan Gəncə dovğası isə etnoturistlər üçün unudulmaz bir dad təcrübəsidir.

​          Gəncədə çay dəsgahı da sadəcə bir içki mərasimi deyil. Kəklikotu və mixək ilə dəmlənmiş armudu stəkandakı çay, yanında Gəncə paxlavası, Zilviyə, qoz və ağ qırım mürəbbələri ilə təqdim olunaraq yerli qonaqpərvərliyin ən gözəl rəmzinə çevrilir.

          ​Gəncədə etnoturizm yerli icmaların öz köklərinə sahib çıxmasına kömək edir. Turistlər köhnə evlərdə qaldıqca, yerli sənətkarlardan məhsul aldıqca və bu qədim şəhərin adətlərini öyrəndikcə, unikal mədəni irsin gələcək nəsillərə ötürülməsinə birbaşa töhfə vermiş olurlar.

Qeyd: Məqalə müəllifin etnoturizm sahəsindəki tədqiqatları, regional turizm potensialının təhlili və yerli etnoqrafik mənbələr əsasında hazırlanmışdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(03.08.2026)