Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"

Yanvarın bu soyuq günündə, onda ki, Şuşada ikiqat soyuqdur, hət yan ağappaq qara bürünübdür, birdən-birə yaz ovqatlı bir mövzudan bəhs edəcəyəm,  Xarıbülbüldən.

Qarabağın dağları yaz gələndə oyanır. Torpaq nəfəs alır, dərələr canlanır. O zaman ortaya çıxır xarıbülbül – nadir, zərif və eyni zamanda möhkəm bir çiçək. Onun hər ləçəyində Qarabağın ruhu, tarixi və insanların ümidləri əks olunur. Xarıbülbül sadəcə çiçək deyil; o, vətənlə bağlı hər birimizin ürəyində çırpınan bir simvoldur. Bu çiçəyin görünüşü insanın ruhunu silkələyir, sanki ona xatırladır ki, həyat nə qədər çətin olsa da, gözəllik və ümid həmişə var.

Təbiətin incisi

Xarıbülbül (latınca Ophrys caucasica) yalnız Qarabağın dağlıq bölgələrində yetişir. Qırmızı və bənövşəyi ləçəkləri ilə dərələri bəzəyir və hər bir baxışda insanı valeh edir. Onun zərif quruluşu sanki təbiətin incə musiqisidir. Hər ləçəyin arxasında bir həyat hekayəsi, hər toxumun içində yeni ümidlər yatır. Xarıbülbülün nadirliyi, onun qorunmasının vacibliyini artırır. Bu çiçək yalnız gözümüzü oxşamır, həm də bizə təbiətə hörmət etməyi öyrədir. Hər yaz onun yenidən açması, insanın ürəyində də təzə bir başlanğıcın xəbərçisidir.

Tarixi və mədəni əhəmiyyət

Xarıbülbül sadəcə gözəl bir çiçək deyil; o, xalqın mədəni yaddaşında dərin köklərə sahibdir. Əfsanələrdə deyilir ki, xarıbülbül qırıldıqda onun yerinə yalnız sadiqlik və sevgi ilə dolu torpaqdan yeni bir çiçək çıxar. Bu inanclar çiçəyin Qarabağ insanı üçün nə qədər müqəddəs və mənalı olduğunu göstərir. Musiqidə də xarıbülbülün yeri böyükdür. Qarabağ muğamlarının hər notu, bu çiçəyin incəliyini və həm də kədərini əks etdirir. O, həm sevginin, həm həsrətin, həm də vətənə bağlılığın simvoludur. Tarixin hər dönəmində xarıbülbül xalqın ruhunu yaşatmış, onun ümidini qorumuşdur.

Qorumağa borcluyuq

Xarıbülbülün nadirliyi onun qorunmasını zəruri edir. Ekoloqlar və botanika mütəxəssisləri bu çiçəyin təbii yaşayış yerlərini qorumaq üçün xüsusi layihələr həyata keçirirlər. Amma bu məsuliyyət yalnız onlara aid deyil – hər birimiz təbiətin bu nadir xəzinəsinə diqqət göstərməliyik. Dağlara səyahət edən hər kəs, xarıbülbülün olduğu yerlərə hörmətlə yanaşmalı, onu qorumağın vacibliyini unutmamalıdır. Çünki xarıbülbül yalnız bir çiçək deyil; o, gələcək nəsillərə ötürüləcək bir mirasdır.

Qarabağla bağlı simvol

1992-ci ildə Şuşa işğal olunduqda, xarıbülbül xalqın həsrətinin və ümidinin simvoluna çevrildi. Amma hər yaz o yenidən çiçək açır. Bu, torpağın və xalqın qayıdışının, ümidin və dirçəlişin işarəsidir. Xarıbülbül hər bir ləçəyində bizə xatırladır: nə qədər uzaqda olsan da, köklərin və vətən sevgisi həmişə səninlədir. Qarabağda xarıbülbül açdığı müddətcə ümid də solmayacaq, çünki təbiət və insan ruhu bir-birinə bağlıdır.

Xarıbülbül – nadir gözəllik, müqəddəs simvol və Qarabağın əbədi səsidir. Onun hər ləçəyində bir tarix yatır, hər toxumunda bir ümid var. Bu çiçək bizə xatırladır: vətən yalnız torpaq deyil, vətən – insanın ürəyində yaşanan sevgidir. Qarabağın xarıbülbülü açdığı müddətcə, xalqın ruhu da həmişə gənc, ümid dolu və azad qalacaq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.01.2026)