İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Robert Luis Stivenson adı birdən kiməsə tanış gəlməsə, dərhal onun yazdığı məşhur əsəsrin adını xatırladım – “Dəfinələr adası”.

Robert Luis Stivenson(Robert Louis Stevenson, 1850–1894) — şotlandiyalı yazıçı, şair, esseist və səyahət ədəbiyyatının tanınmış nümayəndələrindən biridir. O, dünya ədəbiyyatında xüsusilə macəra romanları, tarixi əsərləri və psixoloji mövzulu hekayələri ilə məşhurlaşıb. Əntanınmış əsərləriarasındaqeyd etdiyimiz “Dəfinələradası” (TreasureIsland) və “DoktorCekilinvə misterHaydınqəribə əhvalatı” (StrangeCaseofDrJekyllandMrHyde) xüsusiyertutur.

Robert Luis Stivenson 1850-ci il noyabrın 13-də Şotlandiyanın Edinburq şəhərində anadan olub. Atası Tomas Stivenson məşhur mayak mühəndisi, anası Marqaret İzabella Balfur isə ziyalı ailədən olan qadın idi. Uşaqlıq illərindən səhhətində problemlər yaşayan Stivenson uzun müddət müxtəlif xəstəliklərlə mübarizə aparıb.

Buna baxmayaraq, ədəbiyyata böyük maraq göstərib və erkən yaşlarından yazmağa başlayıb. O, Edinburq Universitetində təhsil alaraq əvvəlcə ailəsinin ənənəsinə uyğun şəkildə mühəndisliklə maraqlansa da, sonradan hüquq sahəsinə yönəlib. 1875-ci ildə vəkillik ixtisası üzrə təhsilini başa vurub. Lakin hüquqşünas kimi fəaliyyət göstərmək əvəzinə həyatını ədəbiyyata həsr edib.

Stivensonun yaradıcılığında macəra, səyahət, insan xarakteri, mənəvi mübarizə, xeyirlə şərin qarşıdurması və insan təbiətinin ziddiyyətləri əsas mövzulardandır. O, oxucunu hadisələrin mərkəzinə aparan canlı təsvirləri və maraqlı süjet qurmaq bacarığı ilə seçilirdi. Stivensonun ədəbi irsində romanlar, hekayələr, şeirlər, esselər və səyahət qeydləri mühüm yer tutur. Onun ən məşhur əsərləri:

- An Inland Voyage (1878) — Daxili səyahət

- Travels with a Donkey in the Cévennes (1879) — Sevən dağlarında eşşəklə səyahət

- Treasure Island (1883) — Xəzinələr adası

- The Black Arrow (1888) — Qara ox

- Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde (1886) — Doktor Cekilin və mister Haydın qəribə əhvalatı

- Kidnapped (1886) — Qaçırılma

- The Master of Ballantrae (1889) — Ballantrenin ağası

- The Wrong Box (1889) — Səhv qutu

- The Wrecker (1892) — Gəmi qəzasına uğrayan

- Catriona (1893) — Katriona

- The Ebb-Tide (1894) — Qabarma-çəkilmə

Stivenson yalnız roman yazıçısı deyil, həm də istedadlı şair idi. Onun şeirlərində uşaqlıq xatirələri, təbiət, insan duyğuları və həyatın gözəllikləri əks olunub. Şeir kitablarından ən məşhurları:

- A Child's Garden of Verses (1885) — Uşaq şeirləri bağı

- Underwoods (1887) — Ağacların kölgəsində

- Ballads (1890) — Balladalar

- Songs of Travel and Other Verses (1896) — Səyahət nəğmələri və digər şeirlər

1876-cı ildə Fransada amerikalı Fanni Van de Qrift Osbornla (Fanny Van de Grift Osbourne) tanış olub. Onlar 1880-ci ildə Kaliforniyada ailə qurublar. Stivenson səhhətindəki problemlərə görə həyatının müxtəlif dövrlərində Fransa, İngiltərə, ABŞ və digər ölkələrdə yaşayıb. 1888-ci ildən etibarən Cənubi Sakit okean adalarına səyahət edib, 1890-cı ildə isə Samoanın Upolu adasında məskunlaşıb. Samoada yerli əhali arasında böyük hörmət qazanıb. Ona Tusitala, yəni “Hekayə danışan” adı verilib.

Yazıçı həyatının son illərini burada keçirib. 1894-cü il dekabrın 3-də, 44 yaşında, Samoada beyin qanaması nəticəsində vəfat edib. Öz vəsiyyətinə uyğun olaraq Vaea dağının zirvəsində dəfn olunub. Dünya ədəbiyyatında yeri

Robert Luis Stivenson macəra ədəbiyyatının inkişafına böyük təsir göstərmiş yazıçılardandır. Onun əsərləri müxtəlif dillərə tərcümə edilib, bir çoxu əsasında filmlər, teatr tamaşaları və televiziya ekranlaşdırmaları hazırlanıb.

“Xəzinələr adası” əsəri dəniz quldurları, xəzinə axtarışları və təhlükəli səyahətlər haqqında macəra ədəbiyyatının klassik nümunəsinə çevrilib. “Doktor Cekilin və mister Haydın qəribə əhvalatı” isə insan xarakterindəki ikiliyi, xeyirlə şərin mübarizəsini araşdıran mühüm ədəbi əsərlərdən biri hesab olunur. Stivenson ədəbi irsi ilə həm uşaq, həm də böyüklər ədəbiyyatında özünəməxsus yer tutub. Onun əsərləri bu gün də dünya oxucuları tərəfindən maraqla oxunur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(13.11.2026)