İnci Məmmədzadə,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi
Fransiz Scott Key Fitzgerald — XX əsr Amerika ədəbiyyatının ən məşhur yazıçılarından biri, xüsusilə “The Great Gatsby” (“Möhtəşəm Getsbi”) romanının müəllifidir. O, 1920-ci illərin Amerika cəmiyyətini, zənginlik və şöhrət arzusunu, sevgi münasibətlərini və “Amerika arzusu”nun arxasındakı ziddiyyətləri özünəməxsus üslubla təsvir edib.
Fitzgerald 24 sentyabr 1896-cı ildə ABŞ-ın Minnesota ştatının Sent-Pol şəhərində anadan olub. Ədəbiyyata marağı hələ gənc yaşlarından yaranmışdı. Məktəb və universitet illərində hekayələr və pyeslər yazıb. O, Prinston Universitetində təhsil alıb. Universitetdə oxuduğu illərdə yazıçılıqla ciddi şəkildə məşğul olmağa başlayıb.
Təhsilini tamamlaya bilməsə də, həmin dövr onun gələcək yaradıcılığının formalaşmasında mühüm rol oynayıb. Fitzgeraldın ilk romanı “This Side of Paradise” 1920-ci ildə nəşr edilib. Əsər böyük uğur qazanıb və gənc yazıçını məşhurlaşdırıb. Romanın uğurundan sonra Fitzgerald dövrünün tanınmış ədəbi simalarından birinə çevrilib.
Onun əsərlərində xüsusilə gənclərin həyat tərzi, sevgi, pul, sosial status və gələcəyə dair arzular əks olunub. Fitzgerald 1920-ci illəri “Caz dövrü” (Jazz Age) adlandırırdı. Bu dövrdə ABŞ-da iqtisadi yüksəliş, əyləncə mədəniyyəti, caz musiqisi və dəbdəbəli həyat tərzi geniş yayılıb. Lakin Fitzgerald yalnız bu parlaq həyatın zahiri tərəfini göstərmirdi.
O, zənginliyin və şöhrətin arxasında gizlənən tənhalığı, mənəvi boşluğu və bədbəxtliyi də göstərib. Bu səbəbdən onun əsərləri həm dövrün həyatını əks etdirən, həm də həmin cəmiyyətə tənqidi münasibət bildirən əsərlər hesab olunur. Fitzgeraldın ən məşhur əsəri “The Great Gatsby” romanıdır. Əsər 1925-ci ildə nəşr olunub.
Romanın baş qəhrəmanı Cey Getsbi böyük sərvət əldə etmiş sirli bir milyarderdir.
O, keçmiş sevgilisi Deyzi Byukenenə yenidən qovuşmaq istəyir. Getsbinin dəbdəbəli malikanəsi, möhtəşəm ziyafətləri və böyük sərvəti əslində onun daxilindəki boşluğu gizlədir. O, bütün həyatını keçmişdə itirdiyi sevgini geri qaytarmaq arzusu üzərində qurur.
Romanın əsas mövzularından biri “Amerika arzusu”dur. Fitzgerald göstərir ki, yalnız var-dövlət və sosial status əldə etmək insanı mütləq xoşbəxt etmir.
Fitzgeraldın ən məşhur əsərləri:
- This Side of Paradise — Cənnətin bu tərəfində
- The Beautiful and Damned — Gözəl və lənətlənmişlər
- The Great Gatsby — Möhtəşəm Getsbi
- Tender Is the Night — Gecə zərifdir
- The Last Tycoon — Son maqnat
ölümündən sonra nəşr olunub.
O, çoxlu hekayələr də yazıb. Onlardan ən məşhurlarından biri “The Curious Case of Benjamin Button” əsəridir. Bu hekayə sonradan filmə də uyğunlaşdırılıb.
Fitzgeraldın həyatında həyat yoldaşı Zelda Sayre Fitzgerald xüsusi yer tutub. Onlar 1920-ci ildə evləniblər. Zelda da yazıçı və sənətçi olub. Cütlük 1920-ci illərin ABŞ mədəni həyatının məşhur simalarından birinə çevrilib. Onların həyatında həm böyük sevgi, həm də ciddi çətinliklər olub. Fitzgeraldın şəxsi həyatı, maddi problemləri və alkoqolla mübarizəsi onun yaradıcılığına təsir göstərib.
1930-cu illərdə Fitzgeraldın həyatı əvvəlki illərə nisbətən daha çətin keçib. Əsərlərinin əvvəlki kommersiya uğurunu təkrarlamaq çətinləşib. O, Hollivudda ssenarist kimi də çalışıb. 1940-cı ildə, 44 yaşında, Los-Ancelesdə vəfat edib.
Ölümündən sonra şöhrəti
Fitzgerald sağlığında müəyyən qədər məşhur olsa da, əsl böyük ədəbi şöhrəti ölümündən sonra qazanıb.
Xüsusilə “Möhtəşəm Getsbi” sonrakı onilliklərdə dünya ədəbiyyatının ən çox oxunan klassik romanlarından birinə çevrildi. Əsər dəfələrlə ekranlaşdırılıb və müxtəlif dillərə tərcümə olunub.
Bu gün Fitzgerald Amerika ədəbiyyatının ən mühüm yazıçılarından biri hesab edilir.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(21.09.2026)
