İnci Məmmədzadə,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi
Federiko Qarsiya Lorka (Federico García Lorca) — XX əsr İspan ədəbiyyatının ən böyük şair və dramaturqlarından biridir. O, xüsusilə şeirləri, dram əsərləri, simvolizmi və faciəli taleyi ilə dünya ədəbiyyatında mühüm yer tutur.
Federiko Qarsiya Lorka 5 iyun 1898-ci ildə İspaniyanın Əndəlüs bölgəsində, Qranada yaxınlığındakı Fuente Vaqueros kəndində anadan olub. Uşaqlığı Əndəlüsün zəngin folkloru, musiqisi, rəqsləri və xalq ənənələri içərisində keçib. Bu mühit sonralar onun yaradıcılığına güclü təsir göstərib. Lorka əvvəlcə Qranada Universitetində hüquq və fəlsəfə üzrə təhsil alıb. Lakin onun əsas marağı ədəbiyyat, musiqi, teatr və incəsənət idi.
1919-cu ildə Madridə köçərək məşhur Residencia de Estudiantes tələbə yataqxanasında yaşayıb. Burada dövrün bir sıra qabaqcıl sənətçiləri ilə tanış olub. Onun dostluq etdiyi şəxslər arasında rəssam Salvador Dali və rejissor Luis Buñuel də vardı.
“27-ci nəsil”
Lorka İspan ədəbiyyatında “27-ci nəsil” adlandırılan böyük ədəbi nəslin əsas nümayəndələrindən hesab olunur. Bu nəslin yazıçı və şairləri klassik İspan ədəbiyyatı ilə müasir Avropa ədəbi cərəyanlarını birləşdirməyə çalışırdılar.
Lorkanın yaradıcılığında xüsusilə:
Əndəlüs folkloru
qaraçı mədəniyyəti
ölüm
məhəbbət
tənhalıq
azadlıq
qadın taleyi
sosial təzyiq
insanın daxili faciəsi
kimi mövzular mühüm yer tutur.
Lorkanın poeziyasının ən tanınmış nümunələrindən biri “Qaraçı romansları”dır (Romancero gitano, 1928). Bu əsərdə Əndəlüs dünyası, qaraçıların həyatı, sevgi, ölüm və azadlıq mövzuları poetik obrazlarla təqdim olunur.
Digər mühüm əsərləri:
“Poema del cante jondo” — Əndəlüsün dərin və kədərli musiqi ənənəsi olan cante jondo ilə bağlı şeirlər toplusudur.
“Nyu-Yorkda şair” — Lorkanın Amerikaya səfəri zamanı yazdığı, daha mürəkkəb və modernist üslubda olan əsəridir. Burada böyük şəhərin tənhalığı, kapitalist cəmiyyətin insanı sıxışdırması və mənəvi böhran kimi mövzular ön plana çıxır.
Dramaturgiyası Lorka dramaturq kimi də dünya şöhrəti qazanıb.
Onun ən məşhur pyesləri:
“Qanlı toy” (Bodas de sangre)
“Yerma”
“Bernarda Albanın evi”
“Möcüzəli ayaqqabıçı”
“Don Perlimplinin Belisaya olan məhəbbəti”.
“Bernarda Albanın evi” Lorkanın ən məşhur əsərlərindən biridir. Əsərdə sərt və avtoritar Bernarda Albanın evində qadınların azadlığının məhdudlaşdırılması təsvir olunub. Əsər vasitəsilə Lorka cəmiyyətin qoyduğu qaydaların, namus anlayışının, sosial təzyiqin və qadın azadlığının qarşıdurmasını göstərib. Lorkanın poeziyasını fərqləndirən əsas cəhətlərdən biri real həyatla simvolik dünyanın birləşməsidir.
Onun əsərlərində ay, at, qan, bıçaq, gecə, su və müxtəlif rənglər sadəcə əşya və hadisə deyil, daha dərin mənalar daşıyan simvollara çevrilir. Xüsusilə “ay” və “qan” onun yaradıcılığında tez-tez ölüm, tale və faciə ilə əlaqələndirilir. Lorka Əndəlüsün xalq musiqisini və folklorunu yüksək poetik sənət səviyyəsinə qaldırıb.
Buna görə onun yaradıcılığında həm qədim İspan ənənəsinin, həm də modern Avropa poeziyasının izlərini görmək mümkündür. Lorkanın həyatı çox faciəli şəkildə başa çatıb.
1936-cı ildə İspaniyada Vətəndaş müharibəsi başlayanda siyasi və ictimai qarşıdurmalar daha da kəskinləşib.
Lorka həmin ilin avqustunda Qranada yaxınlığında tutulub və 19 avqust 1936-cı il tarixində öldürülüb. Onun ölümü İspaniya ədəbiyyatının ən böyük faciələrindən biri hesab olunur. Onun məzarı ilə bağlı məsələ uzun illərdir mübahisəli olaraq qalıb.
Lorkanın dəfn olunduğu yerin dəqiq müəyyənləşdirilməsi ilə bağlı müxtəlif axtarışlar aparılıb. Lorka cəmi 38 il yaşamasına baxmayaraq, dünya ədəbiyyatında silinməz iz buraxıb. Onun əsərləri dünyanın çoxsaylı dillərinə tərcümə olunub.
Pyesləri teatr səhnələrində dəfələrlə tamaşaya qoyulub. Onu yalnız “İspan şairi” adlandırmaq kifayət deyil. Lorka Əndəlüsün ruhunu, insanın azadlıq arzusunu, məhəbbətin və ölümün faciəsini özünəməxsus poetik dillə ifadə edən universal sənətkardır. Lorkanın yaradıcılığının ən təsirli tərəfi də budur: onun əsərlərində ölüm belə həyatın içindən danışır.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(19.08.2026)
