İnci Məmmədzadə,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi
Balzakınəsərlərində pulxüsusiəhəmiyyətdaşıyıb. Onunqəhrəmanlarının çoxuvarlanmaq, mövqeqazanmaqvə yayoxsulluqdanxilasolmaq üçünmübarizə aparıb. O, həmçinin insan psixologiyasını çox diqqətlə təsvir edib.
Və bu qəhrəmanlar uçurum kənarına sürükləniblər, maddiyyat uğrunda çabanın mənəviyyatı taptalamaq üzərindən keçməsini Balzak onlara bağışlamayıb.
Onore de Balzak (Honoré de Balzac, 1799–1850) — fransız ədəbiyyatının ən böyük realist yazıçılarından biri, XIX əsr Avropa romanının inkişafında mühüm rol oynamış sənətkardır. O, xüsusilə “İnsanlıq Komediyası” (La Comédie humaine) adlı nəhəng roman və povest silsiləsi ilə tanınır.
Balzak 20 may 1799-cu ildə Fransanın Tur şəhərində anadan olub. Əsl adı Honoré Balssa idi. Sonralar soyadını de Balzac formasında işlətməyə başlayıb.
Gənclik illərində hüquq təhsili alsa da, vəkilliklə məşğul olmaq istəməyib. Ədəbiyyata böyük marağı vardı və yazıçı olmaq qərarına gəlib.
İlk illərdə müxtəlif əsərlər yazaraq pul qazanmağa çalışsa da, ciddi maliyyə çətinlikləri ilə üzləşib. Balzak çox məhsuldar işləyib. Gecələr uzun saatlar yazır, əsərlərini dəfələrlə yenidən işləyib. Onun həyatında borclar və maliyyə problemləri mühüm yer tutub.
Balzakın yaradıcılığının zirvəsi “İnsanlıq Komediyası”dır. Bu, əslində tək bir roman deyil, bir-biri ilə müxtəlif şəkildə əlaqələnən çoxsaylı roman, povest və hekayələrdən ibarət böyük bir ədəbi sistemdir. Balzak burada XIX əsr Fransasının demək olar ki, bütün sosial təbəqələrini göstərməyə çalışır:
aristokratlar
burjuaziya
tacirlər
bankirlər
jurnalistlər
siyasətçilər
hüquqşünaslar
sənətçilər
tələbələr
kəndlilər
fəhlələr
yoxsullar
cinayətkarlar.
Onun əsas məqsədi yalnız ayrı-ayrı insanların həyatını danışmaq olmayıb. Balzak cəmiyyətin necə işlədiyini, pulun insan münasibətlərini necə dəyişdirdiyini, hakimiyyət və şöhrət istəyinin insan xarakterinə necə təsir etdiyini göstərib.
Balzakın ən tanınmış əsərləri:
“Qorio ata” (Le Père Goriot) — Paris cəmiyyətində pul, sosial mövqe və ailə münasibətlərini göstərən məşhur romandır.
“Yevgeni Qrande” (Eugénie Grandet) — xəsislik və var-dövlət hərisliyi üzərində qurulmuş əsərdir. Qrande obrazı Balzakın ən yaddaqalan xarakterlərindəndir.
“İtirilmiş illüziyalar” (Illusions perdues) — gənc yazıçının böyük şəhər və mətbuat dünyasına daxil olması fonunda şöhrət, pul və mənəvi prinsiplər arasındakı qarşıdurmanı göstərir.
“Qohumluq əlaqələri” (Le Cousin Pons) — insan münasibətlərində tamah, paxıllıq və maddi maraqların rolunu araşdırır.
“Əmiuşağı Betta” (La Cousine Bette) — Paris cəmiyyətində ehtiras, qısqanclıq və intiqam mövzularını işləyib.
“Şaqren dərisi” (La Peau de chagrin) — daha fəlsəfi və romantik xarakterli əsərdir. İnsanın arzularının onun həyat gücünü necə tükəndirməsi ideyasını ön plana çıxarır.
Balzak üçün insanı yalnız “yaxşı” və “pis” olaraq bölmək mümkün deyildi. Onun personajları ziddiyyətli, mürəkkəb və real insanlardır. Başqa mühüm xüsusiyyət isə realizmdir. Balzak yaşadığı cəmiyyətin mənzərəsini mümkün qədər geniş şəkildə göstərməyə çalışıb.
Bu səbəbdən onun əsərlərində şəhər küçələrindən evlərin interyerinə, geyimlərdən insanların maddi vəziyyətinə qədər çoxlu detallara rast gəlinir. Balzak və Azərbaycan ədəbiyyatı Balzakın yaradıcılığı dünya realist ədəbiyyatına böyük təsir göstərib.
Onun əsərlərindəki sosial təhlil, xarakterlərin psixoloji dərinliyi və cəmiyyətin realist təsviri sonrakı yazıçılar üçün mühüm nümunəyə çevrilib. Balzakı xüsusilə Dostoyevski, Tolstoy, Zola kimi böyük yazıçıların yaradıcılığının inkişaf etdiyi realist ədəbi mühitin mühüm sələflərindən biri hesab etmək olar.
18 avqust 1850-ci ildə Parisdə, 51 yaşında vəfat edib. O, Parisdəki Père-Lachaise qəbiristanlığında dəfn olunub. Onun dəfn mərasimində Viktor Hüqo çıxış edərək Balzakın yaradıcılığının böyüklüyünü vurğulayıb. Balzakı sadəcə roman yazıçısı adlandırmaq azdır.
O, öz dövrünün sosial anatomiyasını aparan yazıçı olub. İnsan xarakterlərini, pulun gücünü, ailə münasibətlərini, sosial pillələri və hakimiyyət uğrunda mübarizəni bir-biri ilə əlaqələndirərək böyük bir ədəbi dünya yaradıb.
Onun yaradıcılığını bir cümlə ilə ifadə etsək:
Balzak insanı təsvir etməklə kifayətlənmirdi, insanı formalaşdıran cəmiyyəti də onunla birlikdə təsvir edirdi.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(18.08.2026)
