“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı “Ulduz”lu dəqiqələr” rubrikasında sizlərə Dayandur Sevginin ədəbi tənqidini təqdim edir.
DAYANDUR SEVGİN
NƏZAKƏTİN “KÖHNƏLMƏYƏN XİFFƏT”İ
Tanınmış şair Nəzakətin “Köhnəlməyən xiffət”i ilə baş-başayam. Bu yeni şeirlər kitabına daxil edilən poeziya nümunələri daha çox kövrək, həzin payız havası ovqatındadır. Nostalji duyğular, dalğın payız süsləmələri səhifələr boyunca hər məqamda oxucu önünə çıxmaqda, diqqəti çəkməkdədi. Misralar boyunca Nəzakət xanımın dəqiq poetik müşahidələrinin fikir ortağına dönürsən:
Əl çəkib hər yana qızılı payız,
Agaclar dəyişib yaşıl donunu.
Üstünə ölümün qoxusu çökən
Yarpaqlar gözləyir ömrün sonunu.
Baş çəkib bu “evdar” payız küləyi
Yenə də dərəni, düzü dolandı.
Ərköyün uşağa dönübdü göylər,
Bir kəlmə deməmiş gözü dolandı.
İnsanla təbiət arası bənzəyişin, bir-birinə bənzər yaşam tərzinin poetik müşahidələri olduqca səmimi, yaddaqalan və uyarlı şəkildə ifadə olunub bu misralarda. Ana təbiətin fəsildəyişmə məqamı ilə insan ömrünün su kimi axıb getməsi, sonun qaçılmazlığı duyğusu an-an misralara hopub:
Bu payız elə bil acığa düşüb,
Yayın günəş rəngin pozur beləcə.
Hayana çatırsa, sarı qələmlə
Özünün hökmünü yazır beləcə.
Xoş olan odur ki, təsvir olunan bu payız ovqatı, payız yaşantısı oxucunu bədbinliyə qapatmır. Bu duyğular sonda, bir qayda olaraq, xeyirə, sevincə, könül xoşluğuna qovuşur. Həyatın və ömrün təzələnməsinə hesablanır. Xoşluqla bitir:
Onu çox gözləyib nişanlı qızlar,
Kim deyir əlləri boş gəlib payız?
Bərəkət fəslidi, toylar fəslidi,
Açın qapıları, xoş gəlib payız.
Unudulmaz Əliağa Kürçaylı vaxtilə yazırdı: “Şair şair deyil eli sevməsə, Şairi duymayan elə el demə”. Bu mənada Nəzakət xanım yaradıcılığı ilə çoxsaylı oxucularının dərin sevgisini, diqqətini çəkən, maraqla oxunan şairlərimizdəndir. Eyni zamanda onun mövzularının ana xəttini, birmənalı olaraq, Vətən sevgisi, el-oba təəssübkeşliyi əhatələyir. Bütün hallarda Nəzakətin şeirlərində Vətənə, doğma yurda və qəhrəmanlıq anlayışına ürəkdən gələn saf, olduqca pak bir eşq, heyranlıq bağlantısı var. Nəzakətin şair istəyi, tərənnüm obyekti, təsvir hədəfi bu dəyərlərə bağlıdır. Onun poetik səsini, poetik təqdimatlarını Vətənin dar günü üçün yenilməz, qeyrətli və yurd sevdalısı olan oğullar böyüdən bir ana səsi tamamlayır. Nəzakət xanım yeni kitabına daxil etdiyi bir çox şeirlərini 44 günlük İkinci Vətən savaşında vətəndaşlıq vəzifəsini ləyaqətlə yerinə yetirən zabit oğlunun və oğullarımızın şərəfli döyüş yoluna həsr edib. Bu şeirlərdə onun bir şair-ana kimi qürurlu səsini duyuruq. Nəzakət əbədi-əzəli Qarabağ torpaqlarımızın azadlığı uğrunda şəhid olmuş döyüşçülərimizin hər birini öz doğma övladı kimi tərənnüm edir. Onların rəşadətli döyüş yolunun parlaq bədii nümunələrini yaradır. Sonsuz vüqar hissiylə bəyan edir: “Mən zabit anasıyam...”
Şükür, sənin qarşında
alnım açıqdır, Vətən,
bir cəsur, bir qəhrəman
oğul böyütmüşəm mən.
Bir qarış torpaq üçün
canını fəda edən,
hər zaman bayrağına,
şərəfinə and içən
zabit anasıyam mən.
Nəzakət doğma torpaqlarımızın azadlığı uğrunda cəbhəyə yola saldığı zabit oğlunu aşağıdakı səmimi misralarla tərənnüm edir:
Düşmənə göz dağısan, gücümsən, qüvvətimsən,
Ürəyimin təpəri, gərəyim, köməyimsən.
Vətənin dar günündə səsimə hay verənsən,
Bu torpağa, bu elə,
Bu Vətənə bağlısan,
Səni Vətənə verdim,
Sən Vətənin oğlusan...
Əbədi, əzəli torpaqlarımızın işğaldan azad olunması yolunda qəhrəmancasına şəhid olan oğullarımızın sinəsi dağlı analarına şairin bir ana, eyni zamanda söz adamı kimi təsəllisi belədir:
Haqqın, ədalətin sözü səndədir,
Sevgi ocağının közü səndədir,
Millətin, Vətənin gözü səndədir,
Sil göz yaşlarını, şəhid anası.
Xətai babamın yolu diksinər,
Babəkin kəsilmiş qolu diksinər,
Vətənin hər şəhid oğlu diksinər,
Sil göz yaşlarını, şəhid anası.
“Şairlər sevda yolçuları olur” deyənlərin sözünə qüvvət, ilahi eşq, saf məhəbbət duyğularının tərənnümü Nəzakətin poetik dünyasının başlıca mövzularındandır. Arzusudur ki:
Qəlbi daşa dönənlər də sevdalansın,
Daş ürəklər sevdalanıb
Sevdasından muma dönsün.
...Mən istərəm buza dönmüş
Qar adam da sevdalansın...
Əslində, poeziyanın başlıca missiyası da bu xoş istəklərdən keçir. Dünya sevdalı olanların dünyasıdır. Sevdasızların sonu, axırı olmur. Nəzakət bütün səmimiyyətilə bu düşüncəni oxucu yaddaşına həkk edir. Dünyanı sevginin xilas edəcəyi həqiqətini bir daha önə çəkir.
Nəzakətin yozumunda ağarmış saçlar qara günlərin sınağıdı. Onun yozumunda bütün tənhaların ömür yoluna yay günlərində də qar yağır. Təəssüf edir ki, nakam tale yazıları yuxuya bənzəməz. Bənzəməz ki, əl uzadıb poza, yenidən yaza biləsən. Və bu deyilənləri onun poetik düşüncələri, həyat həqiqətləri izləyir:
Əbədi sakindir son mənzilində
Adı əməlində yaşayan kəslər.
Dünən bir haqq işi tərsə çəkənin
Məzarı hər kəsi düzlüyə çəkər.
Təbii, hər şair qəlbi öz istəklərini, ən pünhan duyğularını poetik misralara əmanət edir, şeirə çevirir. Bu mənada Nəzakətin “Köhnəlməyən xiffət” adlı şeirlər kitabına daxil etdiyi bütün poetik nümunələr bütövlükdə olduqca səmimi, unudulmaz ovqatın məhsuludur. Bu səbəbdən də oxunur və yadda qalır.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(06.05.2026)
