Təranə Turan Rəhimli,
filologiya elmləri doktoru, professor.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
Müasir dünya ədəbiyyatında xalqlar arasında dostluq, mədəniyyətlərarası dialoq və humanist dəyərləri ön plana çıxaran əsərlər xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Belə əsərlər yalnız estetik zövq yaratmaqla qalmır, eyni zamanda insanları bir-birinə yaxınlaşdırır, fərqli coğrafiyalar arasında mənəvi körpülər qurur.
İraqın tanınmış ədibi Kərim Abdullah və İtaliyanın görkəmli yazıçısı, şairi Elisa Mascia tərəfindən qələmə alınmış “Şərqlə Qərbin Nəfəsi – Sevgi Məktubları: Roma ilə Bağdad Arasında” adlı kitab da bu baxımdan olduqca dəyərli və diqqətəlayiq bir əsərdir.
Bu əsər sadəcə iki müəllifin yazışması deyil, eyni zamanda iki fərqli sivilizasiyanın – Şərq və Qərbin, Bağdad və Romanın, keçmiş və bu günün, ağıl və duyğunun qarşılaşdığı, bir-birini anladığı, bir-birinə yaxınlaşdığı ədəbi dünyadır. Müəlliflər epistolyar janrdan istifadə etməklə səmimiyyəti, təbiiliyi və daxili hisslərin dərinliyini oxucuya olduğu kimi çatdırmağa nail olublar. Məktub üslubu əsərə xüsusi canlılıq verir və oxucu özünü bu dialoqun bir hissəsi kimi hadisələrin içində hiss edir.
Kitabın adı belə rəmzi məna daşıyır. “Şərqlə Qərbin Nəfəsi” ifadəsi iki dünyanın bir nəfəsdə birləşməsini, bir-birini hiss etməsini simvolizə edir. Burada nə Şərq Qərbə qarşı qoyulur, nə də Qərb Şərqdən üstün tutulur. Əksinə, müəlliflər göstərirlər ki, mədəniyyətlər qarşıdurma deyil, birləşmə, tamamlanma mənbəyidir. Roma ilə Bağdad arasında qurulan xəyalı körpü əslində bütün insanlıq üçün anlaşma yoludur.
Əsərin əsas xətti sevgi məktubları üzərində qurulsa da, bu sevgi yalnız iki fərd arasında olan romantik hiss kimi təqdim edilmir. Buradakı sevgi anlayışı daha geniş və fəlsəfi məna daşıyır. Bu sevgi insanlığa sevgidir, tarixə sevgidir, mədəniyyətə sevgidir, sülhə sevgidir, həyata və gözəlliyə sevgidir. Müəlliflər oxucuya çatdırırlar ki, insan qəlbində sevgi varsa, sərhədlər mənasını itirir.
Kərim Abdullahın məktublarında İraqın ağrılı taleyi, müharibələrin yaratdığı faciələr, insanın doğma torpağa bağlılığı və eyni zamanda ümidə sığınması açıq şəkildə hiss olunur. Onun sətirlərində Şərq poeziyasına məxsus emosional dərinlik, metaforik ifadələr və qəlb yanğısı diqqəti cəlb edir. Bağdad onun qəlbində yalnız bir şəhər kimi qiymətli deyil, həm də bir milli-tarixi yaddaş, bir ağır yaradır. Müharibə və dağıntılar fonunda belə müəllif sevgisini itirmir, əksinə onu yaşamaq üçün son ümid kimi təqdim edir.
Elisa Mascia isə cavab məktublarında İtaliya mədəniyyətinə xas estetik zərifliyi, humanist düşüncəni və mənəvi ucalığı nümayiş etdirir. Onun məktublarında qadın həssaslığı, mərhəmət, müdriklik və qarşı tərəfi anlamaq bacarığı ön plana çıxır. O, Roma obrazı ilə yalnız qədim imperiyanı deyil, həm də mədəniyyətin, sənətin və əbədi gözəlliyin rəmzini yaradır. Beləliklə, müəlliflərin dialoqu təkcə iki insanın yox, iki mədəniyyətin danışığına çevrilir.
Kitabda tarixi və mifoloji motivlərin geniş istifadəsi əsərə xüsusi dərinlik qazandırır. Babil bağları, Hammurapi qanunları, qədim Mesopotamiya, Roma imperatorluğu, Flavia Maxima Fausta kimi obrazlar əsərin bədii sferasını xeyliı zənginləşdirir. Bu istinadlar oxucuya göstərir ki, keçmiş yalnız arxivlərdə qalmır, bu gün də insan düşüncəsində və duyğularında yaşayır. Müəlliflər tarixi faktları poetik dillə təqdim edərək onları müasir insanın hisslər, duyğular dünyasına gətirirlər.
Əsərin dil və üslub xüsusiyyətləri də yüksək səviyyədə qiymətləndiriməlidir. Mətnlər aydın və səlis poetik nəsr üslubunda yazılmışdır. Cümlələr axıcı, emosional , ahəngdar və musiqili səslənir. Məktublarda metaforalar, bənzətmələr, rəmzi ifadələr və lirik ovqat üstünlük təşkil edir. Hər bir məktub sanki ayrıca bir şeir təsiri bağışlayır. Bu da əsərin bədii gücünü artırır və oxucuda estetik zövq yaradır.
Kitabın ən mühüm cəhətlərindən biri də onun sülh mesajı verməsidir. Müharibələrin, nifrətin, ayrılıqların çoxaldığı müasir dövrdə belə əsərlər xüsusi missiya daşıyır. Müəlliflər sübut edirlər ki, silahların bacarmadığını söz bacara bilər. Ədəbiyyat insanları birləşdirə, yaraları sağalda, qəlbləri yumşalda bilər. Bu baxımdan əsər yalnız düşündürücü bir ədəbi nümunə deyil, həm də güclü mənəvi çağırışdır.
Digər tərəfdən, kitabda qadın obrazı xüsusi incəliklə işlənmişdir. Elisa Mascia tərəfindən yaradılan Flavia Maxima Fausta obrazı güclü, müdrik, gözəl və mərhəmətli qadın simvoludur. O, sadəcə bir qadın deyil, həm də ümid, gözəllik və mənəvi xilasın rəmzidir. Kərim Abdullahın məktublarında bu obraz qarşısında duyulan ehtiram və sevgi klassik Şərq ədəbiyyatındakı məhəbbət idealını xatırladır.
Əsərin beynəlmiləl xarakter daşıması da xüsusi qeyd olunmalıdır. İraq və İtaliya kimi fərqli ölkələrin iki ziyalısının birgə yaratdığı bu kitab qlobal ədəbiyyat nümunəsidir. O göstərir ki, söz sənəti millət, din və coğrafiya sərhədlərini aşaraq ümumbəşəri dəyərə çevrilə bilər. Belə layihələr xalqlar arasında qarşılıqlı hörmətin güclənməsinə xidmət edir.
“Şərqlə Qərbin Nəfəsi – Sevgi Məktubları: Roma ilə Bağdad Arasında” müasir dövr üçün son dərəcə aktual, mənəvi cəhətdən mükəmməl və bədiilik baxımdan zəngin bir əsərdir. Bu kitab oxucuya sevginin, mərhəmətin, qarşılıqlı anlayışın və mədəniyyətlərarası dostluğun gücünü xatırladır. Kərim Abdullah və Elisa Mascia dünyaya sevgi toxumu səpən ideyaları oxuculara çatdıran qələmləri ilə bəşəriyyətə mühüm bir həqiqəti çatdırırlar: insan ürəyi harada döyünürsə-döyünsün, onun dili eynidir – sevgi, ümid və sülh dili.
Bu baxımdan əsər yalnız bu günün deyil, gələcəyin də oxunmağa layiq kitabları sırasında yer almağa tamamilə haqq qazanır.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(29.04.2026)
