Rəqsanə Babayeva,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi, Beyləqan rayon Mədəniyyət Mərkəzinin rejissoru, "Gənclik" xalq teatrı rəhbəri, "Haberdili.com"un Azərbaycan təmsilçisi

Səhərin ilk işığı pəncərənin nazik tül pərdəsindən süzülüb otağın divarlarına səssizcə yayılırdı. O işıq nə tam oyanmış günəşin cəsarətini daşıyırdı, nə də gecənin qaranlığını özündə saxlayırdı. Sanki iki dünyanın arasında qalmış bir nəfəs idi – nə keçmişin, nə də gələcəyin tam aid olmadığı bir an.

Aysel həmin işığın içində gözlərini açdı. Bir neçə saniyə harada olduğunu xatırlamağa çalışdı. Tavandakı çatlar, divardakı köhnə saat, stolun üstündə yarımçıq qalmış dəftər… Bəli, bu onun otağı idi. Bu onun həyatının sakit, amma içində qopan fırtınaları gizlədən bir küncü idi.

Saatın tıqqıltısı otaqda qəribə bir ahəng yaradırdı. Hər tıqqıltı sanki onun içindəki bir sualı daha da dərinləşdirirdi: İnsan öz həyatını nə vaxt anlayır? Ya da anlayırmı ümumiyyətlə?

Aysel yavaşca qalxıb pəncərəyə yaxınlaşdı. Küçə hələ tam oyanmamışdı. Bir neçə adam tələsik addımlarla gedir, uzaqdan bir avtobusun səsi eşidilirdi. Hər kəsin bir istiqaməti, bir məqsədi var kimi görünürdü. Amma Aysel özündə o istiqaməti tapa bilmirdi.

O, stolun yanına qayıtdı. Açıq qalan dəftərinə baxdı. Dünən gecə yazmağa çalışdığı cümlə yarımçıq qalmışdı:

"Bəzən insanın ən böyük susqunluğu danışa bilmədiyi sözlərdən deyil, hiss edə bilmədiyi hisslərdən yaranır..."

Aysel qələmi götürdü, amma yazmadı. Çünki o cümlənin davamını bilmirdi. Bəlkə də o cümlə elə yarımçıq qalmalı idi.

Ayselin uşaqlığı dəniz qoxulu bir şəhərdə keçmişdi. Həmin şəhərdə külək heç vaxt tam dayanmazdı. Külək bəzən sakitcə saçları oxşayardı, bəzən isə qəzəblə qapıları çırpardı. Onun anası deyərdi ki, “külək bu şəhərin yaddaşıdır – kim nəyi unutsa da, o xatırlayır.”

Anası… Aysel bu sözü düşünəndə ürəyində qəribə bir boşluq yaranırdı. Sanki o söz bir zamanlar çox isti idi, indi isə yalnız xatirə kimi qalmışdı.

Onun anası həmişə sakit danışardı. Sözlərini seçərək, tələsmədən. Sanki hər cümlə bir toxum idi və o toxumun harada, necə bitəcəyini düşünərək səpirdi. Aysel uşaq olanda tez-tez soruşardı:

— Ana, niyə belə yavaş danışırsan?

Anası gülümsəyərdi:

— Çünki sözlər də insan kimidir, qızım. Onlara da hörmət etmək lazımdır.

Aysel o zaman bunu tam anlamazdı. Amma illər keçdikcə başa düşdü ki, bəzi sözlər doğrudan da ehtiyatla deyilməlidir. Çünki yanlış zamanda deyilən doğru söz belə yaralaya bilər.

Universitet illərində Aysel ədəbiyyata daha da bağlandı. O, kitabların içində özünü tapırdı. Hər hekayə, hər şeir onun içində yeni bir pəncərə açırdı. Amma qəribə idi ki, o qədər sözlərin içində olsa da, öz sözlərini tapmaqda çətinlik çəkirdi.

Onun müəllimlərindən biri bir dəfə demişdi:

— Yazmaq istəyən insan əvvəlcə susmağı öyrənməlidir.

Bu cümlə Ayselin yaddaşına həkk olunmuşdu. O, susmağı öyrənmişdi. Hətta bəzən həddindən artıq susurdu. İnsanlar onun sakitliyini ya anlaşılmazlıq kimi qəbul edirdi, ya da məsafə kimi.

Amma heç kim bilmirdi ki, o susqunluğun içində nə qədər səs var.

Bir gün universitet kitabxanasında oturarkən o, köhnə bir kitab tapdı. Kitabın üz qabığı solmuşdu, səhifələri saralmışdı. Amma kitabın içində qəribə bir istilik vardı. Sanki o kitab yalnız oxunmaq üçün yox, hiss olunmaq üçün yazılmışdı.

Aysel kitabı açdı. İlk səhifədə yazılmışdı:

"Bu kitabı oxuyan hər kəsə: Əgər özünü itirdiyini hiss edirsənsə, deməli, hələ tapılacaq bir yerin var."

Bu cümlə Ayselin ürəyinə toxundu. O, kitabı götürüb evə apardı. Günlərlə o kitabı oxudu. Hər səhifədə özündən bir parça tapırdı. Sanki müəllif onun düşüncələrini, qorxularını, ümidlərini yazmışdı.

Amma kitabın sonunda müəllifin adı yox idi. Heç bir məlumat yox idi. Bu da Ayseli daha da düşündürürdü. Kim idi bu insan? Niyə öz adını gizlətmişdi?

Bəlkə də bəzi hekayələr müəllifindən daha önəmlidir.

İllər keçdi. Aysel artıq işləyirdi. Həyatı müəyyən bir ritmə düşmüşdü. Səhər işə gedir, axşam qayıdır, bəzən yazmağa çalışırdı. Amma içindəki o boşluq hələ də dolmamışdı.

Bir axşam yağış yağırdı. Şəhər işıqlarının altında yağış damcıları sanki parıldayırdı. Aysel pəncərənin qarşısında dayanıb o mənzərəni izləyirdi. Birdən qəribə bir hiss keçirdi – sanki bu an daha əvvəl də yaşanmışdı.

O, tez dəftərini götürdü və yazmağa başladı. Bu dəfə sözlər gəlirdi. Dayanmadan, tərəddüd etmədən. Sanki içində illərlə yığılan hisslər nəhayət ki, yol tapmışdı.

O yazdı:

"İnsan bəzən özünü tapmaq üçün itirməlidir. Çünki itmək yalnız yox olmaq deyil, həm də yenidən yaranmaqdır. Hər itirilmiş yol, əslində, yeni bir istiqamətin başlanğıcıdır."

Aysel yazdıqca yüngülləşirdi. Sanki hər cümlə onun içindən bir yükü götürürdü.

Bir neçə ay sonra o, yazdıqlarını bir nəşriyyata göndərdi. Heç bir gözləntisi yox idi. Sadəcə, yazdıqlarının bir yerə çatmasını istəyirdi.

Günlər keçdi. Sonra həftələr. O artıq cavab gözləmirdi.

Bir gün işdən qayıdanda poçt qutusunda bir zərf gördü. Zərfin üstündə onun adı yazılmışdı. Əlləri bir az titrəyərək zərfi açdı.

Bu, nəşriyyatdan gələn məktub idi.

Onlar yazmışdılar ki, Ayselin yazısı onları təsirləndirib və çap etmək istəyirlər.

Aysel o an nə hiss etdiyini izah edə bilmədi. Sevinc, qorxu, təəccüb… Hamısı bir-birinə qarışmışdı.

Amma ən çox hiss etdiyi şey bu idi: o, nəhayət, öz səsini tapmışdı.

Kitab çap olundu. İnsanlar oxudu, bəziləri yazdıqlarında özlərini tapdı. Bəziləri isə sadəcə keçdi. Amma bu artıq Aysel üçün o qədər də önəmli deyildi.

Çünki o başa düşmüşdü ki, yazmaq başqaları üçün yox, əvvəlcə özü üçün bir ehtiyacdır.

Bir gün o, yenə kitabxanaya getdi. Uşaqlıqdan tanıdığı o köhnə qoxu, o səssizlik hələ də oradaydı. O, təsadüfən bir rəfin qarşısında dayandı.

Və orada… o köhnə kitabı gördü.

Eyni solmuş üz qabığı, eyni saralmış səhifələr.

Aysel kitabı götürdü və son səhifəsinə baxdı. Bu dəfə orada kiçik, demək olar ki, görünməyən bir yazı vardı:

"Bəzi hekayələr müəllifini gözləyir."

Aysel gülümsədi.

Bəlkə də o kitabın müəllifi heç vaxt önəmli olmamışdı. Bəlkə də hər oxuyan insan o kitabın bir hissəsini yenidən yazırdı.

O kitabı yerinə qoydu və sakitcə kitabxanadan çıxdı.

Küçədə yenə külək əsirdi.

Amma bu dəfə o külək yad deyildi.

O, tanış idi.

Sanki deyirdi:

"Sən artıq yolunu tapmısan."

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.03.2026)