Nail Zeyniyev, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Şeirin son misrasının daha çox yadda qalması təsadüfi deyil. Bu, həm insan yaddaşının işləmə prinsipi, həm də şeirin ritmik quruluşu ilə bağlıdır. İnsan beyni bir mətni oxuyanda ən çox əvvəli və sonu xatırlayır, orta hissə isə daha tez silinir. Ona görə də şeirin son misrası digərlərinə nisbətən daha möhkəm yadda qalır.

Şeir ritm üzərində qurulur və ritm yaddaşı gücləndirir. Oxucu şeiri oxuyarkən onun ahənginə alışır. Bu ahəng davam edir və son misrada dayanır. Ritmin bitməsi beyində xüsusi bir təsir yaradır. Sanki musiqi qəfil susur və bu susma diqqəti cəlb edir. Beyin həmin anı ayrıca qeyd edir və yadda saxlayır.

Adətən şair əsas fikri sona saxlayır. Şeir boyu bir məna və emosional gərginlik yığılır, son misrada isə bu gərginlik açılır. Oxucu həmin anı daha güclü hiss edir. Bu hiss isə yaddaşa yazılır. Son misra həm məna baxımından yekun rolunu oynayır, həm də emosional kulminasiya olur.

Qafiyə də burada vacibdir. Şeir boyu qurulan səs uyğunluğu son misrada tamamlanır. Beyin səs əlaqələrini asanlıqla yadda saxlayır. Ona görə qafiyəli və ahəngli sonluqlar daha tez əzbərlənir. Xüsusilə qısa və kəskin ifadə olunmuş son misralar daha təsirli olur. Uzun və dolaşıq sonluqlar isə tez unudulur.

Bəzən son misra gözlənilməz olur. Oxucu bir nəticə gözləyir, amma fərqli məna ilə qarşılaşır. Bu uyğunsuzluq və sürpriz effekti yaddaşı daha da gücləndirir. Beyin qeyri-adi məqamları daha çox xatırlayır.

Son misra həm də tamamlanma hissi yaradır. Oxucu anlayır ki, söz bitdi, fikir deyildi. Bu psixoloji bitirmə effekti yaddaşı möhkəmləndirir. Şeir sanki son misrada möhürlənir.

Buna görə də çox vaxt bütöv şeir yox, məhz onun son misrası yadda qalır. Çünki ritm, məna, emosiya və nəticə hamısı orada toplanır. Şeir çox zaman son misra ilə yaşayır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(03.03.2026)