İnci Məmmədzadə, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Ədəbiyyatımızda qruplaşmalar var, ancaq bunlar rəhbər şəxslərin ətraflarındakı qruplaşmalardır, regionçuluq, dostbazlıq, dəstəbazlıq qruplaşmalarıdır. Rasim Qaraca bütün bunlardan uzaqdadır. Çünki o, bu qüvvələrin hamısına alternativdir. O, müstəqil ədəbi hərəkatın və alternativ ədəbiyyat nəşriyyatının qurucularından biridir.

 Rasim Qaraca 18 fevral 1960-cı ilde anadan olub. Orta təhsilini doğma Şirvan şəhərində başa vurduqdan sonra Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsində təhsil alıb. Universitet illərindən etibarən mətbuatda fəaliyyətə başlayıb, müxtəlif qəzet və jurnallarda xəbər yazarı, reportyor və köşə yazarı kimi çalışıb.

1991-ci ildə Sovet İttifaqının dağılması və Azərbaycanın müstəqillik qazanmasından sonra Qaraca jurnalistikadan uzaqlaşaraq sərbəst ədəbi fəaliyyətə başlayıb. O, ölkədə ilk müstəqil ədəbi birliklərdən biri olan “Baca” ədəbiyyat dərnəyini yaradıb (Azad Yaşar və İsmayıl Bayramoğlu ilə birlikdə) və dərnəyin mətbuat orqanı “Yaşıl söz” adlı ədəbi qəzeti nəşr edib.

 Bu illər Azərbaycan ədəbiyyatında dövlət nəzarətindən kənar ədəbi təşəbbüslərin başlanğıcı kimi xarakterizə olunur. 2000-ci ildə Rusiyada bir neçə il yaşadıqdan sonra Bakıya qayıdan Rasim Qaraca “Azad Yazarlar Ocağı” (AYO) adlı yeni ədəbi qurumun əsasını qoyub. Bu birlik 2000-ci illərin əvvəllərində müstəqil ədəbiyyatın inkişafında və yeni nəsil yazarların formalaşmasında mühüm rol oynayıb.

Elə həmin dövrdə Qaraca tərəfindən təsis edilən “Alatoran” ədəbiyyat jurnalı ədəbi polemika, eksperimental yazı formaları və sərbəst fikrin təbliği ilə seçilib. “Alatoran” ətrafında formalaşan gənc yazıçılar sonradan çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatının önəmli adlarına çevriliblər. Hazırda Rasim Qaraca “Alatoran” nəşriyyatının rəhbəridir. Nəşriyyat fəaliyyətə başladığı dövrdən bu yana 500-dən artıq kitab nəşr edib.

 Bu nəşrlər arasında həm çağdaş Azərbaycan yazarlarının, həm də dünya ədəbiyyatının tərcümə nümunələri yer alır. “Alatoran” nəşriyyatı müasir Azərbaycan nəşriyyat bazarında alternativ, qeyri-kommersiya yönümlü, intellektual ədəbiyyatın əsas platformalarından biri sayılır. Rasim Qaraca yaradıcılığında sovet dövründən qalma ideoloji ədəbiyyat modellərinə qarşı çıxır.

 Onun hekayə, roman və şeirlərində ekzistensial motivlər, absurd düşüncə, şəxsi azadlıq, mənəvi dirəniş və post-totalitar cəmiyyətin insanı kimi mövzular mühüm yer tutur. Qaraca ənənəvi nəsr formalarından imtina edərək ədəbi eksperimentlər, hibrid janrlar və ironik-fəlsəfi dil ilə fərqlənir.

Rasim Qaracanın 15 kitabı nəşr olunub. Onların arasında şeir topluları, hekayə kitabları və romanlar yer alır. Əsərləri rus, türk, ingilis və digər dillərə tərcümə edilib. Əsərlərinin mövzusu əsasən müstəqillik dövrü insanının psixoloji vəziyyəti, sosial təbəddülatlar və azadlıq anlayışının fərdi təcrübədəki əksi ilə bağlıdır. Rasim Qaraca müstəqillik dövrü Azərbaycan ədəbiyyatında “alternativ ədəbi düşüncənin” simalarından biri sayılır.

Onun təşkilatçısı olduğu “Baca”, “Alatoran” və “Azad Yazarlar Ocağı” kimi qurumlar azad düşüncəli yazıçıların formalaşmasında və yeni ədəbi nəslin yetişməsində mühüm rol oynayıb. Qaracanın fəaliyyəti həm də senzura sonrası ədəbiyyatın, müstəqil nəşriyyat hərəkatının və postmodern ədəbiyyatın Azərbaycanda təşəkkülündə dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilir.

Alternativ ədəbi hərəkatın təşəbbüskarı, 2000-ci illər Azərbaycan ədəbiyyatının “post-sovet dönüş” mərhələsində əsas fiqurlardan biri, Eksperimental nəsr və modernist poetikanın təmsilçisidir.

O, müsahibələrinin birində deyir: “Ədəbi prosesin lider yazıçıya ehtiyacı var. Lider dedikdə mən yalnız yaxşı yazan müəllifi yox, həm də ədəbi prosesi yönləndirən, estetik dəyərləri formalaşdıran, yaşıdlarını ruhlandıran, cəmiyyətlə ədəbiyyat arasında körpü rolunu oynayan şəxsi nəzərdə tuturam. Ədəbi prosesin indiki durğun dövründə yalnız istedadlı və təşəbbüskar, lider özəlliyi olan bir yazıçı ədəbi həyatı silkələyə bilər.

Yeni ədəbi dəyərləri təqdim edən, ədəbi cəsarət göstərən, tabu mövzulara toxunan, ədəbi birlik yaradan, müzakirə mühiti yaradan, gənc yazıçıları ətrafına toplayan belə bir insanın olmasına ehtiyac var. Park Nəşriyyatında və ya “Kruq ədəbiyyatı” deyilən qrupda lider axtarışlarını hiss edirəm. Hələlik heç kim cəsarət edib önə çıxmaq istəmir. Amma yaxşı bir lider tapılarsa, proses alovlana bilər.”

Kitabları

- Ölüm haqqında günəş (şeirlər)

- R hərfi olmayan aylar (şeirlər)

- Əyri evin qadını (hekayələr)

- Siz ey ordakılar (şeirlər)

- Gemiler Balıkların Bulutları (şeirlər)

- 11 gecə (roman)

- Azərbaycan Arqo Deyimləri

- Alatoranda yazılanlar

- Zürafəsiz dünya (şeirlər)

- Zülmətdə alatoran (avtobioqrafik roman)

- Mənim həyatımı yaz (hekayələr)

- Tənha qurbağanın səsi

- Sənin toxunduğun hər şey (hekayələr).

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.02.2026)